Türkçe "nırç nırç nırç" nasıl söylenir

Yarı dükkan yarı kahvaltı salonu gibi bir yerdi. Kahvaltı salonu dediğim, aklınıza öyle koca bir yer gelmesin. İki, belki de üç masa. Yanlış hatırlamıyorsam, cadde yüksekliğinden bir basamak aşağıda küçük bir kapıdan girilen ufak tefek bir yerdi. Birkaç gün önce gelmiştim Hakkari''ye. 16 Ağustos 1994. Aynı gün Yüksekova''ya geçmenin yollarını aramıştım. Altından Zap suyunun aktığı Hakkari-Yüksekova yol ayrımına varan köprüye vardığımızda, aynı anda Yüksekova istikametinden bir kamyon ulaşmıştı.

Köprünün başında askerler vardı. Sarılı, kırmızılı, mavili yerel kıyafetleri içindeki yaşlı kadınlar indikleri kamyon kasasından dizlerini dövüyorlardı.

Otobüsteydim, seslerini duyamıyordum. En arka taraftan şoförün yanına kadar giderek beni indirip indiremeyeceğini sormuştum. Ters ters baktıktan sonra, “Başımızı belaya mı sokacaksın? Biraz sonra Hakkari''de inersin” demişti. Aslında korkarak gitmiştim şoförün yanına. İndirmeyeceği değil, indireceği korkusundan. Beni indireceğine pek ihtimal vermiyordum zaten. Ama “ya indirirse!” diye geçirmiştim içimden. Askerler ve ilçeden kaçan Yüksekovalılar… Otobüs şoförüne, “bekle iki kare resim çekip geliyorum” desem, şoförden önce içerdekiler beni öldürürdü herhalde.

Daha İstanbul''dayken içimden bir ses Yüksekova''da bir şeyler olacak diyordu. Haritadaki yerini bile tam bilmiyordum. Ama bir ses “kalk Yüksekova''ya git” diyordu.

Gözlerimi Sümbül Dağı''ndan ayırmaksızın kahvaltı yapmaya çalışırken, aklım son iki üç gündür yaşadıklarımdaydı. Çoğu zaman sinirleniyor, bazen gülümsüyordum kendi kendime. Neyse ki karşımda sadece heybetli Sümbül vardı. Birileri o halimi görse düşünecekleri şey kesin: Kaçık.

Yüksekova''dan çıkmanın Yüksekova''ya girmekten ne kadar zor olduğunu sonra anladım. Baskın yaşanmıştı. Özel tim, asker ilçede ve etrafta kuş uçurtmuyordu. Sık seyahat ettiğim bölgeden tanıdığım arkadaşlar, “Gitme, zor çıkarsın”, hatta “Kim bilir belki de çıkamazsın” diye gözdağı vererek, vazgeçirmeye çalışıyorlardı.

Dönemin Yüksekova Belediye Başkanı Nejdet Buldan''dı, olay yaşandığında İstanbul''daydı. Ben ilçeye girdikten bir gün sonra geldi. Nerede olduğunu şimdi hatırlamıyorum ama bir yerde bir basın toplantısı yapılıyordu. Yüksekova''ya gelmeden önce gergin bir görüşme yaptığım Hakkari Valisi (ismini hatırlayamadım şimdi) ve İnsan Hakları''ndan Sorumlu eski Bakan Mehmet Kahraman gelmişti ilçeye. Kahraman açıklama yapıyordu. Güvenlik güçlerine göre PKK baskın yapmıştı, yöre halkına göre asker. 15 Ağustos tarihi, PKK''nın 1984''de ilk eylemini gerçekleştirdiği tarihti. Her yıl 15 Ağustos''ta olaylar yaşanıyordu. İki gazeteci vardı toplantıyı izleyen. Ben ve Bakan Karaman eşliğinde gelen Van Anadolu Ajansı muhabiri.

İlçede resim çekerken özel timciler fark etmişti. Peşimdeydiler, yakalasalar kendimi tanıtma fırsatı bulacağımdan emin değilim. “Adım Ali Akel, Yörünge Dergisi muhabiriyim” deme şansım olacak mı, bilmiyorum. (O zaman Yörünge''de çalışıyordum.) O şansı yakalasam da bir şey fark edeceğini sanmıyorum. Toplantı sonrası Kahraman''a yaklaşıp, onlarla dönmek istediğimi söylüyorum. “Olur” demesi bir sonuç vermiyor. Kapıdan çıktıktan sonra Bakan''ı göremedim bir daha. Bir başıma kalmıştım.

Hikaye uzun, sonunda bir belediye aracının arkasında gizlenerek atmıştım kendimi Hakkari''ye.

Gözlerimin önüne köprünün başında kamyondan inen kadınların başlarını sağa sola çevirerek, ağlayarak, elleriyle dizlerini dövmeleri geliyor. Yüzlerce ton ağırlığında tek bir kaya gibi duran Sümbül Dağı beni izliyor.

Kapıdan çıktığımda asası kucağında sırtını duvara yaslamış, karşısına Sümbül''ü alan ihtiyarı görünce selam verdim. “Aleykümselam” diye karşılık verdi yaşlı amca. Kürtçe “izin var mı?” diye sordum, “buyur” diye karşılık verdi. Karşıdaki dağı göstererek, “Sümbül Dağı, benim” dedi, durup dururken.

Biraz safça, “Nasıl yani, tapusu falan senin üzerine mi?” diye sordum. Bir yandan da “üstünde bir çalı bile görünmeyen bu dağ onun olsa bile ne yapar ki bu dağla” diye içimden geçirdim.

Laf lafı açtı. Yüksekova''da yaşadıklarımı anlattım biraz. Daha çok onu dinledim. “Ben daha gençken her seçim döneminde politikacılar gelirdi buraya. Sorunlarımızı, dertlerimizi dinlerlerdi. Bazen sigara paketleri üzerine not alırlardı. Zap''ın üzerinden geçerlerken içi boşalmış sigara paketlerini suya atarlardı. Dertlerimiz gider Irak topraklarından çıkardı.”

İsmet İnönü dönemine ilişkin bana anlatılan bazı hikayeleri anlattım ihtiyara. Biraz teyid amaçlı. Akşam çökünce, Kürt köylerini ölüm sessizliği kaplarmış. Kürtçe konuşmak yasak olduğu için geceleri evlerine kapanan insanlar tek kelime konuşmaz ya da fısıltı halinde konuşurlarmış.

Askerler çıkarmış damlara. Damdaki bacadan içeriyi dinlermiş. Anlamadıkları bir kelime duyunca, ev ahalisi topluca karakola götürülürmüş ve saatlerce süren kaba dayak, işkence.

Biraz sonra anlatacağım olayı ondan dinledim. Kendisi mi yaşamıştı, köyünden birisi mi tam hatırlamıyorum. Ha kendisi ha bir köylüsü yaşamış olsun. Ne fark eder. Sonuç değişmiyor, onun için onun ağzından anlatmayı tercih ettim. O da bir şey mi der gibi şöyle bir baktıktan sonra gözlerini Sümbül''e dikmiş ve başlamıştı anlatmaya:

“Askere gittiğim halde Türkçe''yi öğrenemedim, öğretmediler aslında. Birkaç kelime ancak öğrendim. Ama şimdi konuşuyorum, Türkçe''yi öğrendim. Bir gün eşeğin üstünde tarlama gidiyordum. Köyün içinde askerler geziyor hep. Ben eşeğin üstünde ''nırç nırç nırç'' diye tarlaya doğru yol alırken, köyün içinde biraz ilerimde askerleri gördüm. Ben ''nırç nırç nırç'' diye ses çıkarmayı Kürtçe sanıyordum. Onun için nırç nırç nırç demeyi kestim. Eşek öyle bir mahlukat ki nırç nırç nırç demeyince bir süre gidip sonra olduğu yerde durur. Dokunmazsan saatlerce orda kalır. Benim eşek gidip tam askerin önünde durdu. Ben kan ter içinde semerin üstünde bir ileri bir geri ''eşek git, eşek git'' demeye başladım. Ama eşeğin anlayacağı yoktu.

Yanı başında duran eşeği gören asker, tüfeğinin dipçiği ile eşeğin arkasına vurarak, ''gitsene ulan ne duruyorsun burada'' de-yince, dipçiğin tadını alan eşek tekrar yola koyuldu. Derin bir nefes aldım, askerden biraz uzaklaşınca eşeğimi tarlaya kadar olabildiğince hızla sürdüm.”Semerin üstünde bir ileri bir geri ''eşek git, eşek git'' cümlesini söyleyince gayri ihtiyari hafifçe gülmüştüm.

Sonra nedense başım kızgın bir demirle dağlanıyormuş gibi bir acı hissettim. İçim burkuldu, göğüs kafesim daraldı. Ben sustum, ihtiyar sustu. Tütün tabakasından sigara sararken, yanımıza ihtiyara göre biraz daha genç bir amca yanaştı. Selam verdi, “Aleykümselam” dedik. O ayakta, biz o kahvaltı yaptığım yerin duvarının dibinde çömelmiş bir halde biraz daha konuştuk.

Sigarasını neredeyse yarılamış olan ihtiyar bastonuna dayanarak kalktı, arkasını silkeledi. Kürtçe “Allaha ısmarladık” dedi. Kürtçe “başım gözüm üstüne” diye mukabele ettim. Birkaç adım ilerlemişlerdi ki arkalarından “Apo (amca)” diye seslendim, ikisi de aynı anda bana döndü. “Şu Sümbül Dağı senin ha, öyle mi?” diye sordum.

Dağın sahibi değil, diğer amca cevap verdi:

“He valla, onundur.”

Sümbül''e karşı çömeldim yine duvarın dibine. “Bu dağ benim olsaydı ne yapardım acaba” diye düşünmeye başladım.

Başbakan Tayyip Erdoğan, elinde Kültür Bakanlığı''nın bastığı Mem u Zin kitabıyla Kürt illerini dolaşıp, gelinen noktayı anlatmaya çalışıyor. Kürt dilinin yasaklanmasına dair belgeleri açıklıyor.

Kürtler ne yaşadıklarını zaten gayet iyi biliyor. Başbakan belki o belgeleri alıp, batıdaki illerde, meydanları dolduran vatandaşlara, “Bakın Kürtlere neler yapılmış” diye anlatması gerekiyor. Yukarıdaki olay, bölge halkından dinlediğim onlarca yüzlerce olaydan sadece bir tanesi. İnsanın yüzünde acı bir tebessüm bırakan bir olay. Sorunun başladığı yer. Keşke bütün hikayeler böyle bitse. Çeyrek asrı aşkın süredir devam eden çatışma. Toprağa düşen binlerce can.

12 Haziran seçimlerine şunun şurasında on gün kaldı. 12 Haziran sorunun bittiği değil başladığı tarih olacak. O belgeleri açıklamak yetmiyor, gereğini yapmak gerekiyor. Şapkayı önümüze koyup düşünme zamanı geçti artık.

Sorunun nedenleri belli, çözüm yolları da.

Gerekli olan tek şey var, biraz daha cesaret.

Ya bu cesareti gösterirsiniz ya da her şeyi kaybederseniz.