Gözler Anayasa Mahkemesi"nde...

Bugünlerde herkesin gözü kulağı Anayasa Mahkemesinden çıkacak karara odaklanmış durumda. Ortalıkta büyük bir heyecan, kaygı ve tedirginlik var. Bir bakıma tarihin derinden kırıldığı bir zamanı yaşıyoruz.

Bütün bakışların kendilerine yöneldiği bir anda ve olup biteceklerle ilgili faturanın kendilerine kesileceği bir durumda Anayasa Mahkemesi üyelerinin objektif ve her türlü gelişmeyi dikkate alarak karar vermelerinin ne kadar mümkün olacağı ortada önemli bir soru olarak durmaktadır. Böyle bir ortamdan karar vereceklerin etkilenmemelerini beklemek pek gerçekçi olmaz. Doğru olan bu ortamdan karar vereceklerin etkilenmeleri ve buna göre karar vermeleri mi, yoksa çevrelerinde ne olursa olsun bunlardan asla etkilenmeksizin bir karar oluşturmaları mıdır?

Genel kanaat mahkemelerde karar verecek olan hakimlerin sadece ilgili yasa metinlerine itibar etmeleri ve buna göre karar vermeleridir. Pozitif hukuk mantığı bunu gerektirmektedir. Hakimler savcılar meri hukuk metinlerine göre hareket eder ve önlerine gelen davaları bu normlara göre çözmeye çalışırlar.

Bu yaklaşım kuşkusuz hukuksal düşünce açısından doğrudur. Hakim ve savcıları bağlayan yürürlükteki yasa metinleridir. Bir yasa maddesi usulüne göre yürürlüğe konulmuş ve yürürlüğü devam ediyorsa hakim ve savcılar buna göre hareket edeceklerdir. Yasalardan şikayeti olanların yapmaları gereken şey yürürlükteki yasaları değiştirmek ve ihtiyaçlara cevap veren bir norm koymaktır.

Hukuksal düşünce mantığı ve pozitif hukuk anlayışı içerisinde bu yaklaşım doğru olmakla beraber çağdaş hukuk felsefesi yaklaşımına göre tartışılır bir durumdur. Mevcut yasalar şayet çağdaş hukuk ölçülerine göre çelişkili bir durum yaratıyorsa tercih edilmesi gereken yasalardaki normatif düzenlemelerden önce hukukun evrensel ölçüleri olmalıdır. Özellikle giderek küreselleşen bir dünyada ülkelerin hukuk sistemlerinin yerel, ulusal ve dünyadan kopuk olarak varlıklarını sürdürmeleri pek mümkün değildir. Küreselliğin somut alanlarından biri ve bekli de en önemlisi hukuk sistemleri alanıdır. Küresellik her ne kadar öncelikle ekonomide ve özellikle de mali sistemde kendisini göstermişse de ekonominin ve kültürel sistemlerin iç içe geçmesiyle hukuk sistemleri de etkilenmiştir. Ülkelerin yerel hukuk yapıları giderek birbirine yaklaşmış, ortak bir zeminde birleşmişlerdir. Adeta ekonomi, siyaset ve kültür alanlarındaki gelişmeler kurumları yeniden yapılandırarak farklılıkları ortadan kaldırmıştır. Bu süreçte hiçbir devlet kendi yerel ve farklı hukuk yapılarına yaslanarak istediğini yapma gibi bir lükse sahip değildir. Zorunlu olarak ülkeler ortak bir evrensel hukuk zemininde buluşmak mecburiyetinde kalmışlardır.

Bu süreçte pozitif hukuk mantığının yeniden oluşturulması söz konusudur. Çevresel faktörler ve gelişmeler dikkate alınmaksızın mevcut bir pozitif normun uygulanması sanıldığı kadar kolay gözükmemektedir. Pek çok defa olduğu gibi çevresel gelişmeler ve hukuk uygulamalarının yarattığı zorunluluk nedeniyle pek çok pozitif norm ya görmezlikten gelinmekte yahut uygulanabilirliğini yitirmektedir.

Anayasa Mahkemesi''nin vereceği karara dönersek buradaki hakimlerin verecekleri kararla nasıl büyük bir sorumluluk altında oldukları ortadadır. Karar ne olursa olsun bunun çok yönlü yansımaları olacaktır. Mahkeme üyelerinin içeriden ve dışarıdan gelen bunca kaygı ve tepkileri dikkate almaksızın karar vermelerinin pek mümkün olmadığı anlaşılıyor. Doğru olan muhtemel kararın ülkede ve dünyada yol açacağı gelişmeleri de dikkate alarak bir karar oluşturmak mı, yoksa kararın yaratacağı etkiye bakmaksızın tamamen pozitif normlara bakarak karara varmak mı?

Bu sorulara verilecek cevap ve buna göre oluşturulacak tavır, temelde hukuka yaklaşımımızı ve sosyal felsefemizi ortaya koymaktadır. Şayet normatif düşüncenin dar kalıplarıyla düşünüyor ve pozitif hukuk mantığıyla kendinizi sınırlıyorsanız takınacağınız tavır ve alacağınız kararla normatif düşünceyi sosyolojik düşünce ile harmanlayıp evrensel hukuki bir bakış kazanmış ve muhtemel kararın yol açacağı etkileri ve sosyal refleksleri dikkate alan bir bakışla veareceğiniz karar farklı olacaktır. Unutmamak gerekiyor ki hukuk, yargılama, normatif düzen gibi hususların hepsi insan ve toplum içindir. İnsan ve topluma anlamlı katkısı olmayan, sorun çözmeyen ve hayatı kolaylaştırmayan bir yargı düzeninin, bir mahkeme kararının veya bir normatif sistemin meşruiyeti hep tartışılacaktır. Bütün bunlara bir anlam ve önem kazandıran toplumsal hayatı kolaylaştırmasındaki başarısıdır.