Mühendislik, ama nasıl?

Adı 28 Şubat darbesiyle ve bu dönemdeki andıçlarla anılan, dönemin kudretli generali Çevik Bir''in geçen hafta televizyon ekranlarına yansıyan görüntüleri ilginçti.

“Liderlik ve Yönetim” konusunda konferans veren emekli general bir öğrencinin 28 Şubat sorusunu önce karşılık vermek istememiş, arkasından ise şunları söylemiş:

“28 Şubat, cumhurbaşkanının, zamanın hükümetinin, Milli Güvenlik Kurulu üyelerinin tamamının katıldığı, sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin katıldığı iletişimi ön plana çıkaran, toplumu yönlendiren bir sivil mühendislik hareketidir..."

Emekli generalin televizyon ekranlarına yansıyan cevap verirkenki görüntüsü, pek çok şeyi anlatıyordu. Emekli general “28 Şubat, cumhurbaşkanının, zamanın hükümetinin, Milli Güvenlik Kurulu üyelerinin tamamının katıldığı, sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin katıldığı iletişimi ön plana çıkaran, toplumu yönlendiren…” sözlerini temkinli bir üslupla söyledikten sonra cümleyi nasıl bağlayacağını bilemeyerek ne diyeceğini bilememiş ve cümlenin yükleminin ne olacağını uzun bir süre aklında düşünüp tarttıktan sonra “bir sivil mühendislik hareketidir” sözleriyle tamamlamıştır.

28 Şubat hareketinin nitelemesinde birbirinden farklı kavramlar kullanılıyor. Sanıyorum bunlardan en çok tercih edileni ise “post-modern darbe” nitelemesidir. Bu hareketin aktif aktörlerden birinin bir konuşmasında “post modern darbe” nitelemesini kullanması bunun kullanımını yaygınlaştırmıştır. Anlaşılan emekli general Bir, kendisini dinleyen öğrencilerin karşısında “postmodern darbedir” demekten kaçınmıştır. Belki de daha dar çerçevedeki sohbet ve değerlendirmelerde bu nitelemeyi kullanmaktadır, ama üniversite ortamında yapılan bir konuşmada “postmodern bir darbedir” demesi pek hoş karşılanmayabilirdi. Peki 28 Şubat “postmodern bir darbe” değilse nedir? İşte bu soruya verilecek sağlıklı bir cevabın olmadığını, bunun yerine ikame edeceği sözcükleri bir türlü bulamamasından anlıyoruz.

Emekli general sonunda “bir sivil mühendislik hareketidir” sözlerini bularak 28 Şubat''ın ne olduğunu özetleyen cümleyi tamamlamasını bilmiştir.

Evet 28 Şubat darbesinin aktif ve kudretli generali için bu hareket “bir sivil mühendislik hareketidir.” Aslında burada şaşırtıcı olan bu hareketin bir mühendislik hareketi olarak sunulması değil bunun bir sivil mühendislik hareketi olarak sunulmasıdır.

Mühendislik en basit ifadesiyle bir konu hakkındaki tasarım, hesap ve kitap işidir. Zaten bu eylemin hesap-kitap boyutu sözcüğün içerdiği “hendese”de gizlidir. Masa başında oturuyor ve bir konuda neyin nasıl olacağına belli bir hesap ve kitap sonucu karar veriyorsunuz. Bir tasarım, plan ve program yapıyorsunuz. Mesela bir arsanız var, üzerinde bir bina yapmak istiyorsunuz. İşin uzmanı burada nasıl bir binanın yapılacağına bir mühendislik eylemi olarak karar veriyor. Bir tasarım ve plan yapıyor. Sonra da bu plan uygulanıyor.

Toplumsal hayat için de böyle bir mühendislik olabilir mi? Asıl tartışma konusu işte bu soruda gizlidir. Geçen yüzyılın ikinci yarısında sosyalist sistemlerin de etkisiyle toplumsal hayatın planlanacağı görüşü öne geçmişti, buradan hareketle planlı ekonomiler ve sistemler gelişmişti. Bilindiği gibi 1961 Anayasası devlet faaliyetlerini planlamak için Devlet Planlama Teşkilatı kurmuştu. Bu teşkilat bugün de varlığını sürdürüyor. Planlı dönemin muhasebesi yapıldı mı bilmiyorum. Yapılan beş yıllık planların hangisi hedefine varabilmiştir? Varamamışsa neden?

28 Şubat''ın bir mühendislik hareketi olduğu kesin. Gerçekten de toplumun bütün yönleriyle yeniden planlanması, devlet-kamuoyu ilişkilerinin yeniden tanzimi süreci idi. Bu süreçte de askerler baş rolü oynamışlardı. Buna rağmen bugün bu harekete “sivil mühendislik hareketi” demenin anlaşılabilir bir gerekçesi olabilir mi? Yoksa gerçekten bir “sivil mühendislik hareketi“ idi de askerler sadece sürece sonradan dahil olup ipleri ele mi geçirmişlerdir?

Sadece bir soru sormak veya bir hatırlatmada bulunmak istiyorum. Sivil mi, askeri mi bir yana bu “mühendislik hareketi”nde 2002 genel seçiminde ortaya çıkan siyasi tablo görülmüş müydü? Bu sonuç 1997''deki hesap-kitapta yer alıyor muydu? Beş sene sonrasını bile okuyamayan, tahmin edemeyen bir tasarım, bir mühendislik hareketi olabilir mi? Beş sene sonrasını dahi planlayamayan bir harekete mühendislik denebilir mi?

Toplumsal eğilim ve eylemleri planlamanın nasıl bir anlamsız uğraş olduğunu devlet elitleri ne zaman anlayacaklardır?