Ortadoğu cahiliyiz...

Lübnan’a Türk askerinin gönderilmesi çerçevesinde yürütülen tartışmalar gözden kaçan pek çok özelliğimizin gözler önüne serilmesine hizmet etmiştir. Bunlardan en önemlisinin Ortadoğu konusundaki cahilliğimizdir.

Size belki tuhaf gelecek ama gerçek olan şu ki Türkiye Ortadoğu ve bölge ülkeleri hakkında anlaşılması zor bir bilgisizlik ve cahillik içerisinde bulunmaktadır.

Aslında Ortadoğu ile şu veya bu düzeyde ilgisi olanlar, Türkiye’nin bu konudaki bilgisizliğinin farkındaydılar.

Türkiye siyasi nedenlerle Ortadoğu bölgesine uzun yıllar sırtını dönmüş ve buradaki insanlara karşı ilgisiz kalmıştır. Ama yine de sırtını döndüğü toplumları, insanları ve bölgeyi tanıması gerekirdi.

Ülkemizde “Ortadoğu” adını taşıyan bir üniversitemiz var; ancak üniversitelerimizde Ortadoğu konusunda kaç tane araştırma merkezi, enstitü ve benzeri akademik birim var diye sorduğumuzda maalesef bir elin parmaklarını geçmeyen bir sonuçla karşılaşıyoruz.

Şu soruya sormanın tam zamanıdır: Ortadoğu uzmanı kaç tane akademisyenimiz var?

Size çarpıcı gelecek bir kurumun hikayesini anlatmak istiyorum.

Marmara Üniversitesinde Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Araştırma Merkezi adında bir merkez vardı. Diğer merkezler gibi fazla bir faaliyeti yoktu. Zaten üniversitelerdeki bu tür merkezlerin çok sınırlı etkinliklerinin olduğunu herkes iyi biliyor.

1992 yılında bu merkez lisansüstü düzeyde öğrenim verecek enstitüye dönüştürüldü. Adı Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsü oldu.

YÖK sistemi içerisinde enstitüler yüksek lisans ve doktora öğrenimi veren ve yasa ile kurulan akademik kurumlardır. Bu enstitü de özel bir yasa ile kuruldu. Bu Türkiye’de bir ilkti ve mevcut üniversiteler içerisinde Ortadoğu konusunda akademik düzeyde yüksek lisans ve doktora öğrenimi verecek tek kuruluş olarak doğmuştu.

Bu enstitünün temel amacı Ortadoğu ve İslam ülkeleri konusunda uzman eleman yetiştirmek, Ortadoğu konusunda uzmanlaşan akademisyenler kazandırmaktı.

Enstitü kurulduktan kısa bir zaman sonra hızlı şekilde teşkilatlandırılarak Siyasi Tarih ve Uluslararası İlişkiler, Ekonomi, Hukuk, Demografi ve Sosyoloji ile Coğrafya bölümleri oluşturulmuştu. Önce Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Uluslararası İlişkiler ile Ekonomi bölümleri faaliyete geçirilerek yüksek lisans ve bir zaman sonra da doktora düzeyinde öğrenci alanmış ve öğrenim faaliyetlerine başlanmıştı.

Hatırlayabildiğim kadarıyla özellikle Siyasi Tarih ve Uluslararası İlişkiler alanında başarılı tezler yapılmıştı.

Türk üniversitelerde tek olan bu kurumun geliştirilmesi, desteklenmesi ve ihtiyaç duyulan imkanlarla donatılması gerekirken dönemin rektörü Sayın Ö. F. Batırel’in görevden ayrılmasından sonra, anlaşılması imkansız bir bağnazlıkla fedakarane çalışan yönetim dağıtılarak enstitü işlevsizleştirilmiştir. Dortora programları kapatılmış yüksek lisans programları da iyice sınırlandırılarak konuyla ilgisi olmayan elemanların yönetiminde pasifize edilmiştir.

Hatta bu anlamsız işlevsizleştirme politikası kurumun yasa ile belirlenen adının keyfi şekilde değiştirilmesine kadar varmış ve Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsü olan adı “Ortadoğu Enstitüsü” şekline dönüştürülmüştür. Oysaki TBMM tarafından belirlenen adın idari bir kararla değiştirilmesi mümkün değildi, ama olmuştur!

Ortadoğu konusunda akademik düzeyde araştırma yaptıracak ve öğrenim verecek tek kurum olan Marmara Üniversitesi Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsü’nün önü tıkanmamış ve desteklenmiş olsaydı aradan geçen zaman içerisinde yüzlere varan uzman yetişmiş, yüksek lisans ve doktora tezlerinden oluşan bir literatür teşekkül etmiş olacaktı.

Bu tür kurumların Batı ülkelerinde ve Amerika Birleşik Devletleri üniversitelerinde bulunanları tarafından gerçekleştirilen araştırmaları ve yayınları tercüme etmekten bile aciz durumdayız.

Şimdiye kadar ne olduysa oldu, bari şu Lübnan meselesinin ortaya koyduğu cahilliğimizi giderebilmek için tedbirler alsak da Ortadoğu ve İslam Ülkeleri Enstitüsünü yeniden harekete geçirsek. Marmara Üniversitesi’nin yeni rektörünün bu konuda olup bitenleri iyi bildiğinden eminim. Kendisinin yapacağı yararlı icraatlardan biri bu enstitüyü ayağa kaldırmak olacaktır.

Türk akademi dünyası Ortadoğu konusundaki cahilliğimizi gidermek için adım atmak gerektiğini ne zaman anlayacak? Bunun için Lübnan’dan daha büyük trajedilere mi gerek var?