Seçim haritası ve partiler

Seçimler siyasi partiler için kendi program ve siyasalarını sınadıkları bir arena imkanı sunmaktadır. Bu bakımdan partilerin seçim sonuçlarını çok yönlü olarak okuyup değerlendirmeleri, sonuçlardan belli dersler çıkarmaları ve sonuçlara göre program ve siyasalarını gözden geçirip yeniden yapılandırmaları için seçim sonuçları son derece yararlı bir fırsat sunmaktadır.

Bütün mesele seçim sonuçlarının nasıl ve hangi zaviyeden okunacağı ve hangi kriterler çerçevesinde değerlendirileceğidir.

Hemen ilk anda göz önüne gelen bazı kriterlerden söz etmek mümkün. Bunlardan ilki partilerin seçimlerde aldıkları oy düzeyi ile ilgilidir. Aslında bir siyasi partinin başarısını en açık şekilde gösteren ve herkes tarafından da tartışmasız kabul edilen temel başarı ölçüsü alınan oyun yüzde olarak ifadesidir. Bir önceki seçime göre oylarını belli oranda artırabilmiş bir parti genel itibariyle başarılı kabul edilir. Mesela Ak Partinin önceki seçimde aldığı yüzde 34.4 oranındaki oyunu bu seçimde yüzde 46.7''ye yükseltmiş olması herkesin kabul ettiği açık bir başarıdır. Yine Milliyetçi Hareket Partisi''nin (MHP) aynı şekilde yüzde 14.3 oranında oy alması ve oylarını önceki seçime göre nerede ise yarı yarıya yükseltmiş olması da tartışmasız bir başarı olarak kabul edilmek durumundadır.

Buna karşılık oylarını bir önceki seçime göre geriletmiş veya muhafaza etmiş bir parti içinse bir başarı değil başarısızlıktan söz etmek gerekir. Bu kriterle bakıldığında Cumhuriyet Halk Partisi''nin (CHP) bir önceki seçimde aldığı yüzde 19.4''lük oy yüzdesini bu seçimde yüzde 20.9''a yükseltmesi ilk bakışta başarı gibi gözükmekle birlikte bu seçimlerde Demokratik Sol Parti ile seçime girdiği dikkate alındığında oylardaki bu artışın iki parti arasındaki işbirliğinden ileri geldiği söylenebilir; bu durumda da bu parti açısından bir başarının olduğunu söylemenin zor olduğu ortadadır.

Diğer bir başarı kriteri alınan oyların ülke geneline ve farklı toplum kesimleri arasındaki dağılımının ortaya koyduğu haritada ortaya çıkmaktadır. Bilindiği gibi Türkiye''de bölge, ırk ve din temelinde bir siyasi partinin kurulması söz konusu değildir. Siyasi partiler ülkenin bütün bölgelerine ve kesimlerine yönelik olarak politika yapmak, ülke genelinde örgütlenmek ve ülkenin partisi olmak zorundadırlar. Yakın zamana kadar sınıf temeline dayalı partilerin kurulması da imkazsız olmakla beraber bu sınırlandırıcı husus ortadan kalkmış olduğundan sınıf temelinde partilerin kurulması mümkün hale gelmiştir. Bununla birlikte tüm siyasi partilerin ülke genelindeki yaygınlıklarının aynı olduğunu söylemek elbette mümkün değil. Aslında iktidarı hedefleyen bir siyasi partinin tüm ülkenin partisi olması, bütün toplum kesimlerinden oy alması gerekir. Ne var ki siyasi partiler temelde belli toplum kesimlerinin menfaatlerini temsil ettiklerinden ister istemez yapıları ve eğilimlerine göre belli kesimlere daha yakın ve belli kesimlere de biraz daha uzak durmaktadırlar. Mesela sosyal demokrat partiler ideolojileri ve savundukları değerler açısından daha çok emekçi, işçi ve ücretli kesimlere daha yakın dururlar. Her ne kadar ülkemizdeki durum bunu tam yansıtmazsa da dünyadaki gerçek budur.

Seçimde partilerin aldıkları oyların dağılımını gösteren bir seçim haritasına bakıldığında siyasi partilerin bu kritere göre başarılarını gözlemek mümkün. Ak Parti açısından bakıldığında en çok oy alan parti olmanın ötesinde ülkenin her tarafından oy alan, her toplum kesiminden destek gören bir parti görünümünde olduğu anlaşılıyor. Bu partinin milletvekili çıkaramadığı tek yer Tunceli ili olmuştur. Yine bu partinin oy bakımından birinci olamadığı seçim çevrelerinin sayısı çok sınırlı kalmıştır. Bunun dışında her seçim çevresinde en çok oyu alan parti olmuş. Dahası bir önceki seçimle kıyaslandığında oylarını hem ülkenin her tarafına yaygınlaştırmış hem de arttırmıştır. En önemlisi siyasi bakımdan ülkenin en önemli sorun alanını oluşturan Güneydoğu Anadolu''da oylarını herkesi şaşırtır şekilde artırması ayrı bir başarı göstergesidir. Bölge insanı bu can yakıcı sorunun çözümünü bu partiden beklediğini göstermektedir. Dolayısıyla oyların ülke genelindeki yaygınlığı ve toplum kesimlerden destek görme açısından Ak Partinin başarılı parti olduğu açıktır. Buna karşılık CHP ülkenin her yerinden ve her toplum kesiminden oy alamamış bir parti görünümünü vermektedir. Bir önceki seçimde birici olduğu illerin bir kısmını da kaybetmiş olması önemli bir gerilemedir. Bir önceki seçimde kıyı bölgelerine ve Trakya''ya sıkışan bir parti görümü veren CHP bu seçimde bu niteliğini de kaybetmektedir. Ülkenin Batı bölgeleri dışında dengeli bir şekilde oy aldığı söylenemez. Bu durum bir siyasi parti için ciddi bir başarısızlıktır ve bir an önce önemli bir sorun olarak ele alınıp yeni siyasalar geliştirilmelidir.

MHP açısından seçim haritasına bakıldığında da önemli sorunların olduğu söylenebilir. Bu partinin en çok oy aldığı sadece Osmaniye ve Mersin illeri bulunmaktadır. Bu yerel başarının açıklanabilir bazı argümanları vardır, ancak bu argümanlardan hareketle ülke genelinde bir başarı elde etme şansı pek gözükmemektedir. Orta Anadolu illerinde bu partinin oy dağılımında nispeten dengeli bir durum gözlenmekle birlikte diğer bölgelerde sorunlar varlığı ortadadır. Sahil illerinde ve Doğuda yeteri yaygınlıkta oy alamaması dikkate alınması gereken bir gerçekliktir. Bu partinin İstanbul''da oyunu nerede ise iki misline çıkararak varlığını kesin bir şekilde hissettirmesi önemli bir başarıdır.