"Zamanın ruhunu anlamak"

Tırnak içine aldığım bu başlık bugünlerde piyasaya yeni çıkan bir kitabın alt başlığı. Okuyucularımızın yakından tanıdığını bildiğim Mehmet Metiner''in Beyan Yayınları arasında çıkan yeni bir kitabı var: İDEOLOJİK DEVLETTEN DEMOKRATİK DEVLETE/Zamanın Ruhunu Anlamak, (Beyan Yayınları, İstanbul 1999).

184 sayfa, orta boy, birinci hamur kağıda basılmış, son derece zarif bir kapakla sunulmuş başarılı bir deneme kitabı. Dört bölüme bölünmüş kitabın ilk bölümünde "Demokrasi ve Cumhuriyet: Birbirinin Aynı mı, Gayrı mı?" tartışmasını yapıyor. İkinci Bölüm''de "Türkiye İçin Demokratik Bir Manifesto" sunuluyor. Üçüncü Bölüm "Türkiye''de Devlet, Sivil Toplum ve Demokrasi" başlığı taşıyor. Ve nihayet son bölümde de "İslam, Çoğulculuk ve Demokrasi" tartışması yürütülüyor.

İlk bakışta ele alınan konuların ne kadar tartışmalı, aktüel ve biraz da muhataralı konular olduğu gözden kaçmıyor. Bu konularla ilgili tartışmaların Metiner''in kendine özgü yumuşak, rahat anlaşılır ve konuşma dilini yazıya hakim kılan üslubuyla ele alıp okuyucusuna sunması önemli bir başarıdır. Zaten yazar kitabın önsözünde kitabın dilinin "akademik-bilimsel bir dil" olmadığını ve "tamamen öznel" bir dil olduğunu kendisi de belirtiyor. Genellikle bu tür konular ve tartışmalar zor anlaşılır akademik bir dille sunulduğu için okuyucunun anlaması zorlaşıyor ve dolayısıyla da kitabın ulaşabildiği okuyucu kitlesi sınırlı oluyor. Oysaki Metiner bu sorunu rahatlıkla aşmış ve hemen herkesin rahat anlayacağı bir dille yazdığı için herkesin anlamasını kolaylaştırmıştır. Bu yönü kitabın en önemli özelliği olsa gerektir.

Mehmet Metiner''i tanıyanlar, onu izlemeye çalışanlar onun polemikçi yanını bilirler. Dergi ve gazetelerde yazdığı yazılarda, televizyonlardaki tartışmalarda öne çıkan polemikçi üslubunu ne kadar başarıyla yürüttüğünü bilirler. Bu yönü nisbeten bu kitabına da yansımış gözükse de bunun son derece ustalıkla ve rahatsız etmeyecek şekilde yürütüldüğünü göreceklerdir.

Türkiye''de son on yıldır yürütülen tartışmalarda öne çıkan temel konular ve kavramlar demokrasi, cumhuriyet, laiklik, sivil toplum, çoğulculuk, İslam ve İslamcılık, yeniden yapılanma, Kemalizm gibi kavramlardır. Bu tartışmalar sadece dindarlar veya kendine İslamcılar denen kesimler arasında değil Kemalistler, Cumhuriyetçiler ve diğer kesimler arasında da yürütülmektedir. Tartışmalarda İslamcılarla Kemalistler şeklinde iki karşıt grup olduğu şeklinde bir görünüm olsa bile aslında konunun taraflarının çok olduğu ve bu grupların kendi içlerinde de alt gruplara bölünmüş oldukları gözlenmektedir. Ne İslamcılar arasında ne de Kemalistler arasında bir monoblok bir görünüm sergilenmektedir. Mehmet Metiner''in bu çalışmasında temsil ettiği düşünceler de bütünüyle bir gruba mal edilebilecek türden değil. Özellikle İslamla ilgili yorumları, değerlendirmeleri ve bu çerçevedeki önerileri öyle sanıyorum ki bu kesimler arasında da tartışma yaratacak cinstendir.

Aslında buradaki düşünceleri Metiner''in yeni ve bilinmeyen düşünceleri değil. Daha önce muhtelif dergilerde, özellikle de SÖZLEŞME''de, gazetelerde ve televizyon programlarında dile getirdiği düşüncelerin bir bütünlük içinde sunulmuş şeklidir. O bakımdan Metiner''i tanıyanlar için şaşırtıcı olmasa gerek. Onun bölük pörçük olan bu düşüncelerin bir bütünlük içinde izlenmesi bakımından kitap son derece önemli gözüküyor.

Bu çalışmasından dolayı Metiner''i kutlarken okuyucunun eleştirel gözle değerlendirmesini, yerleşik değerlerini, kanaatlerini ve kalıplarını bir kez daha gözden geçirmesini ve yeniden düşünmesini öneriyoruz. Bu kitap kendimizi bir kez daha kritik etmek için güzel bir fırsattır.