Bir Felsefe Dili Kurmak (II)

"Felsefe bizde nev-zuhûr bir ilim olsaydı ıstılahlarını (terimlerini) vaz etmek o kadar müşkil bir iş olmaz; birkaç muallimin her kelimeye karşılık bulmakta ittifak ederek talebe arasında neşr u tamim etmeleri kâfi gelirdi. Fakat işin nâzik ciheti, felsefenin sadece Garb''ı bilenlerimizce meçhûl olduğu halde "Ulûm-i Arabiye" denilen ilimlerle iştigal edenlerimizce –medrese dersleri meyanında– bu asra kadar intikal etmiş epeyce parlak bir mazisinin olması ve her iki tarafın bir diğerinden haberdar olmaksızın çalışmasından dolayı ileride içinden çıkılmaz kargaşalıklara yol açılmak korkusudur."

Biraz düşünelim bakalım, Babanzâde merhûmun 1915 tarihli bu tesbiti bugün için ne anlam ifade ediyor?

Sözü uzatmadan hemen söyleyeyim: Bugün için hiçbir anlam ifade etmiyor!

Evet "etmiyor"; zira Felsefe''nin bu asra kadar intikal etmiş bulunan o epeyce parlak mazisinin "sadece Garb''ı bilenlerimizce" bilinmediğini söylemek, bugün için de hiç abartılı bir hüküm değildir! Çünkü "Garb''ı biliyor" görünenlerimiz, o gün olduğu gibi bugün de Felsefe mirasımızı bilmezler; zira bu mirasın bizlere kendisiyle intikal etmiş olduğu elsine-i selâse''yi bilmezler.

Peki "Ulûm-i İslâmiye"yi bilenlerimizce...?!? O devirde felsefi mirasımızı tekellüfsüzce anlayan/anlayabilecek durumda olan nice âlim bulunurken, ne yazık ki bugün bu metinlerle irtibat kurabilecek kişilerin sayısı bir elin parmaklarını ya geçer ya geçmez! Nitekim yukarıdaki tesbiti –üzerinden çok kısa bir müddet geçmesine rağmen– bugün için anlamsız kılan ana neden de budur zaten!

Medeniyetimizin temel dilleri Arapça, Farsça ve Türkçe idi; "bilenler" de sadece bu üç dile hakkıyla vâkıf olanlar değil, aynı zamanda bu dillere sinmiş bulunan nazarî-amelî ıstılahâta hâkim olanlardı. Medrese dersleri''nin güçlüğü/ağırlığı, sanıldığı gibi Arapça –Arapça''nın da öğrenilmesi zor bir dil– olmasıyla hiçbir alâkası yoktu. Çünkü bu dersleri tederrüs etmeyen Araplar da o metinleri anlayamazlardı ki hâlâ anlayamazlar.

Mesele, herşeyden evvel bir eğitim meselesiydi; ıstılah meselesiydi. "Medrese dersleri" de nev-i şahsına münhasır bir Varlık-Bilgi-Değer tasavvurunu edinmenin ve böylesi bir tasavvurla irtibat kurmayı başarmanın ana vasıtasıydı. Devrin yeni açılan mektebleri bu tasavvuru veremezdi; zaten vermek gibi bir amaçları da yoktu. Tekkelerde de farklı bir tedrisatın yapıldığı düşünülmesin; bilakis oralarda da okutulan dersler, yine "Medrese dersleri"ydi. Sözgelimi Mehmed Akif de, Babanzâde Ahmed Naim de Medrese''de okumadı. Bu doğru! Ancak unutulmamalıdır ki her ikisi de "Medrese dersleri" okudu. "Medrese''de okumamak" başka, "Medrese dersleri okumamak" çok daha başkaydı. İlimle, hikmetle meşgul olmak isteyen herkesin Medrese dersleriyle ve/veya Medrese derslerine ilgisi olması bir zaruretti. Çünkü ilim ve hikmet mirasımızın anahtarı, tâliblerine ancak "Medrese dersleri" aracılığıyla teslim ediliyor/edilebiliyordu.

Bugün ülkemizde İlahiyat fakülteleri, bırakınız ciddi bir biçimde öğrencileri bu metinlere vâkıf kılmak, onların orta düzeyde Arapça öğrenmelerini bile sağlıyamıyor; daha açıkçası sağlaması da istenmiyor. Şahsî gayretler istisna edilecek olursa, öğrencilerin modern dinî metinleri sökebilmeleri bile başarı sayılırken; klasik metinlerin Türkçelerini kendi gayretleriyle kavrayabilmeleri şimdilik mümkün görülmüyor.

Medrese dersleri, tâlibini ilim ehli kılarken, Fatkülte dersleri öğrencisini ma''lumat ehli kılıyor. (Hikmet''in herzamanki gibi açık adresi hâlâ yok!) Bu nedenle memleketimizde ârif ve âlimler değil, –o da sadece bir tek branşta olmak üzere– "malumat sahipleri" (akademisyenler=teknik elemanlar/uzmanlar) yetişiyor. Hergeçen gün bilgelerimizin ve bilginlerimizin azalıp bilgiçlerimizin çoğalması da bundan!

- "Avrupalı''nın ulûm ve fünûnunu sevmeli, âdeta ona meftun olmalıyız. İçinden işimize yarar her ne görürsek almalıyız. Zaten de bununla memur değil miyiz? Lakin bu muhabbet ve meftuniyet bizi bize unutturmamalı, efkâr ve âdâ ve ahlâk-ı diniye ve milliyemizi nazarımızda küçültmemelidir. Bizim de gözler kamaştıracak gayet parlak bir mazimiz, bir vakitler rehber-i medeniyet, cadde-i terakkide meş''al-i hidayet olmuş gayretli eslafımız vardır. Onlara iktıfa etmek, faaliyette onlara peyrev olmak, umman-ı maarife atılarak bugün pişvay-ı terakki sayılan akvam-ı fazıla ile yarışmak da onların ahfadına, yani bizlere ait bir vazifedir!"

İtiraz ve ihtiraz noktalarını bir kenara bırakıp sormak gerekmez mi: İyi de biz''in bilinmediği, bilinmek dahî istenmediği bir vasatta bu vazife kimlerle ve nasıl yerine getirilecek?

Söyleyin a dostlar! Biz kimiz?

Kimse boşuboşuna yormasın kendisini. "Biz kimdik?" suâlinin cevabı verilmeden, "Biz kimiz?" suâlinin cevabı verilemez!