Düşler birer aynadır düşleyene

Süleyman Ateş Hoca''nın iki ciltlik hatıratının en belirgin vasfının düş kayıtları olması gayet tabii. Çünkü Hoca, hayatı boyunca düşlerle yatıp kalkmış, dünyayı düşlerin penceresinden yorumlamış. Öyle ki hayatında neredeyse rüyası görülmemiş ya da çıkmamış önemli bir olay yok gibi.

— “Ara sıra yine rüyalar görüyorum. Aslında her gün görüyorum da bunlardan kimini çok net, âdeta yaşamış gibi anımsıyorum, kimini de seçemiyorum. Görüp de seçebildiklerimin kimi aynen çıkıyor, kimi de yoruma ihtiyaç gösteriyor.” (Bir Ömür Böyle Geçti, II/123)

İşte bunlardan bir tanesi:

— “İlâhiyat Fakültesi Tefsir Kürsüsüne asistan olduktan sonra bir doktora tezi seçip üzerinde çalışmam gerekiyordu. “Acaba hangi konuyu alayım?” diye düşünüp duruyordum. Hocam Tayyip Bey''e [Tayyip Okiç] danıştım. “Biz onu adayın kendisine bırakıyoruz. (...) Herkes kendisi düşünüp mevzûunu bulsun!” dedi.

Konu üzerinde düşünürken, bir ara Afganî ve M. Abduh''u temel alarak “Akılcı Müfessirler” diye bir konu seçsem mi diye düşünürken bir gece rüyamda bana:

— “Bu konu olmaz” dediler.

— “Niçin?” dedim.

— “Onların fikirlerini bilmiyor musun?” dediler.

Sanıyorum bu rüya, bana doldurulmuş olan önyargının bir yansıması idi. Çünkü biz, çevrenin ve söylentilerin etkisiyle Afganî ve Abduh''un mason olduklarına inanmıştık.

O konuyu bıraktım. Öyle şaşkın bir hâlde dolaşırken bir gece rüyamda bana bir kitap gösterdiler ve “İşte senin doktora tezin budur!” dediler. Koyu kahverengi meşin ciltli, el yazması bir kitaptı.

Ertesi gün Ankara Cebeci''deki İl Halk Kütüphanesi''ne gidip İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi''nin Osmanlıca yazılmış kataloglarını incelemeye aldım. Birden gözüme Sülemî''nin Hakaik''ut-Tefsir''i ilişti. İlgimi çekti. İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi''ne mektup yazıp incelemek üzere bu kitabı İl Halk Kütüphanesi''ne göndermelerini istedim. Bir hafta sonra kitap geldi. Bir de ne göreyim, aynen bana rüyamda gösterilen kitap. İşte bu kitap üzerinde doktora yapmaya karar verdim.” (I/251-252)

* * *

Rüyalardan söz açmışken, siyasî ve ilmî rüyalarının yanısıra bir de ticarî rüyaları var Ateş Hoca''nın.

İşte onlardan bir tanesi:

— 8 Nisan 1988 Cuma gecesi şöyle gördüm:

Ben, Pakistan Cumhurbaşkanı Ziyau''l-Hak ile beraber salondayım. İkimizin arasında bir sandalye var. Ben bir şeyler yazıyorum. Ziyau''l-Hak yazımı gördü, çok beğendi, alıp baktı, “Sen, bana gel görüşelim” dedi.

Ertesi gün gittim ama tereddüt ediyorum. “Bana gel demişti, beşte gidecektim ama sabahleyin beşte mi, öğleden sonra beşte mi?” diye tereddüt ediyorum. Fakat gittim. Beni görünce kalabalık içinden çağırdı, iltifat etti.

— “Sana bir çek yazayım, sen bunu Suuddaki bankalardan alırsın” dedi.

İki, ikibuçuk milyon değerinde bir çek. O çeki tahsil etmeyi düşünürken uyandım.” (II/123)

Ben de buraya bir not düşeyim: Ziyau''l-Hak bu rüyadan dört ay sonra bir uçak kazasında ölmüştür.

* * *

Ateş Hoca''nın düşlerine misafir olmuş çok ünlü var; bilhassa kendi yaşıtı birkaç siyasetçi. İhsan Doğramacı, Lütfü Doğan, Yasin Hatiboğlu, Zekeriya Beyaz, Yaşar Nuri Öztürk, vb.

İlâhiyat camiasına gelince, Hoca''nın hayatı bu camianın içinde geçti. İleride İlâhiyat camiasının tarihini yazacak olanlar, pekâlâ bu hatırattan istifade edecekler; yeterince dedikodu malzemesi bulmakta da zorlanmayacaklardır. Ancak birçok konuda hayal kırıklığına uğrayacakları da kesin. Çünkü Ateş Hoca''nın bu gecikmiş hatıratı, aynı zamanda çok ciddi zaaflarla da ma''lul. Gerek kendisinin bu yaşında ve tek başına, bir asistandan yardım almaksızın bu işe girişmesi sebebiyle; gerekse hatıratın yazımı bittikten sonra bir redaktöre kontrolünün ihmal edilmiş olması hasebiyle.

Mahir İz''in hatıraları, çok geç kalındığı için zayi, hatta heba olmuştu.

Hatırat hazinemiz çok zengin değil ne yazık ki. Şimdilerde yeni yeni yazılıyor. Yazanların çoğu da doğru dürüst hatırat kitapları okumadıkları; iyi bir hatırat metni nasıl yazılır bilmedikleri; kendilerinden sonra haklarında neyin önem kazanıp kazanamayacağını hesap edemedikleri için, sayfaları öylesine gelişigüzel dolduruyorlar. Başkalarının hayatında hangi ayrıntının önemli olduğunu ömürleri boyunca hiç farketmedikleri için, kendi hayatlarında da başkalarının ihtiyaç duyabilecekleri önemli ayrıntıları farkedemiyorlar.

Gazetelere, dergilere düşen görev, hatırat sahipleri henüz hayatta iken boş bıraktıkları yerleri kendilerine doldurtmaktır. Söylemediklerini söyletmeye, örttüklerini açtırmaya çalışmak, varsa hatalarını düzeltmeleri için kendilerine bir fırsat daha vermektir.

Keşke varolsalardı da “İlâhiyatçılara düşen görev” gibi bir dost siteminde daha bulunabilseydim.

Oysa yoklar.