"his story" ve/veya "history"

History (tarih) sözcüğü ile his story (onun/insanın hikâyesi) terkibi arasındaki alâkanın etimolojik kıymetini bırakalım erbabı takdir etsin! Fakat şurası muhakkak ki tarîh ve hurafe mefhûmlarını imlemek bakımından Yunanlıların istorya, İranlıların üstüvar, Frenklerin istüvar, Arapların ise ustûre/esâtir sözcükleriyle İngilizlerin history''si arasında hiç, ama hiçbir esaslı fark bulunmamaktadır.

Kelime oyununa devam edelim: "Tarih atmak" ve "tarih''i atmak"... Arada, "annem ağlıyor" demekle "anam ağlıyor" demek kadar büyük bir fark var; tıpkı "tarih düşürmek" ile "tarih''i düşürmek" gibi... Bir tek düşürmek sözcüğü burada hem "kayıt altına almak", hem "kaybetmek" anlamlarına geliyor: Tarih''te kaybetmek, tarih''i kaybetmek...

Biz tarihini kaybetmiş bir milletiz; tarihsiz ve ne yazık ki bir o kadar da talihsiz... O yüzden hâlâ tarihimizi, yani kendimizi arıyoruz "bizde birşey yok ki!" diyenlere inat... Bibliyografyalar hâfızalarımızı canlandıran, bizlere "yahu bizde neler varmış" dedirten bir tarih yazım türü; sadece onun/insanın hikâyesi (his story) değil, kitabın, kitapların da hikâyesi...

Dikkatli okurlar, daha önce bu köşede iki makale yazmak sûretiyle üç adet bibliyografya tanıttığımı hatırlayacaklardır:

1) Murat Sülün-Ömer Çelik, Türkiye Kur''an Makaleleri Bibliyografyası (İstanbul, 1999); 2) İshak Doğan, Osmanlı Dönemi Kur''an Araştırmaları, "Makalât", sy. 1, sh. 95-137, Temmuz 1999, 3) Halil Uysal, Cumhuriyet Dönemi Kur''an Araştırmaları, "Makalât", sy. 1, sh. 139-263, Temmuz 1999.

Şimdi size Ankara, Bursa ve İstanbul''da hazırlanan bir Lisans Tezi, bir Yüksek Lisan Tezi, bir de Doktora Tezi''nden söz etmek istiyorum:

1) İsmail Akyol, Türkiye İlahiyat Fakülteleri Tefsir Anabilim Dalı Tez Bibliyografyası (1953-1991), Ankara Üniversitesi Tefsir Anabilim Dalı: "Lisans Tezi", Ankara 1992.

2) Muhammed Abay, Osmanlı Dönemi Müfessirleri, Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: "Yüksek Lisans Tezi", Bursa 1992.

3) Ziya Demir, Osmanlı Müfessirleri ve Tefsir Çalışmaları (Kuruluştan X/XVI. Asrın Sonuna Kadar), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü: Doktora Tezi, İstanbul 1994.

Bu çalışmaların ilk yayımlanmadı; yayımlanacağına dâir herhangibir haber de almış değilim. Bir "Lisans Tezi" olmasına rağmen ciddi bir emek mahsûlü olan bu çalışma, daha sağlıklı ve daha titiz bir tasnife tâbi tutulduktan sonra muhakkak yayımlanmalıdır. ("Ankara Okulu" niye bekliyor?)

Merhûm Ziya Demir tarafından hazırlanan 529 sayfalık doktora tezinde ise 80 küsur Osmanlı müfessiri ve onlar tarafından yazılmış müteaddit eserler tanıtılıyor. Büyük bir emek mahsûlü olduğunu yakından bildiğim bu çalışma, beş-altı ay önce baskıya verilmek üzere hazırlanmış olduğu halde nedense hâlâ yayımlanamadı. Umarız bir an evvel yayımlanır.

226 müfessir ve tefsirin tanıtıldığı Muhammed Abay''ın Yüksek Lisans Tezi''ne gelince, geçen sene "e-mail" yoluyla elime geçmiş, bunun üzerine ben de okumuş ve üzerinde bazı notlar almıştım. Bu çalışma genişletilmiş hâliyle (403 müellif ile 583 eser) geçen hafta yayımlanmış bulunuyor:

-Muhammed Abay, Osmanlı Döneminde Yazılan Tefsir ile İlgili Eserler Bibliyografyası: Tefsirler, Hâşiyeler, Sûre Tefsirleri, Tercümeler, "Divan", sh. 249-303, sn. 4, sy. 6, 1999/1

Abay''ın eline sağlık! Boş durmamış tezine ilaveler yapmış, hatalarının bir kısmını düzeltmiş... Tebşirâtına bakılırsa, hâlâ çalışıyor ve belki de bir süre sonra bu çalışmalarını kitap sûretinde okurlarına sunacak... Heyecanla bekliyoruz.

Bir ağabey 19 yıl önce bana, "Yerde Kur''an''la ilgili küçük bir kağıt parçası bulsan dahî hemen al ve istifade etmeye çalış" tavsiyesinde bulunmuştu. Ömrümü bu sözün hakkını vermeye adadım; verebildim mi bilemiyorum, ama gayret ettim ve kim olursa olsun, ihlâsla Kur''an''a hizmet eden herkese, "Sen ki gelesin meclise yer mi bulunmaz/Bâş üzre yerin var" dedim. Binaenaleyh, yanlış anlaşılmayacağımı umarak Muhammed Abay kardeşimize iki basit öneride bulunacağım:

1) Tanıttığınız eserlerin sadece isimlerini değil, muhtevalarını da kavramaya çalışınız.

2) Makalenizin girişinde, Osmanlı Tefsir tarih ve tasavvuruna ilişkin söylediklerinizi ciddiyetle gözden geçiriniz.

Niçin mi? Çünkü Osmanlı dönemi tefsir eserlerine ilişkin çoğu temelsiz önyargıları tekrarlamaktan ibaret olan hatalı hükümlerinizi başka türlü düzeltmek imkânı bulabileceğinizi sanmıyorum.

Not: Birkaç gündür okurlardan "Tarih ve Düşünce" dergisinin Akif sayısını bayilerde bulamadıklarını belirten çok sayıda ileti ve telefon aldım. Bulamayanların müracaat edebilmeleri için adresi tekrarlıyorum: Ticarethane sok. Güle Güle Apt. No: 14/2, Cağaloğlu-İstanbul; Tel: 0212-511 75 00; Fax: 0212-528 59 63.