Pişkinlik piştikçe pişer

Eski devirde paşanın biri dalkavuğunun zekâsını, kudretini misafirlerine göstermek için huzuruna çağırır, sonra da patlıcanı medhetmeye başlar. Hiçbir sebzenin bu kadar çeşitli yemeği olmadığını, hepsinin ayrı lezzette bulunduğunu, her yemeğin kendisine göre olan güzelliğini birer birer sayarken, dalkavuk da aynen iştirak ile Paşa''yı teyid eder dururmuş. Aradan bir çay faslı gelip geçtikten sonra, Paşa, sözü yine yemekten açarak patlıcana getirmiş ve bu defa patlıcanın şeklinin biçimsizliğinden, çekirdeğinden bahsedip, hatta "acı patlıcanı kırağı vurmayacağı" darb-i meseleni öne sürerek, "Böyle bir söz hangi sebze için söylenmiştir? Doğrusu hiç hoşlandığım şey değildir!" diye patlıcanın aleyhinde söze devam etmeye başlamış. Dalkavuk da: "Doğrudur efendim, hakikaten bir kere acısına tesadüf ederseniz, ömrünüzde bir daha patlıcan yemezsiniz" gibi yâveler savurunca, Paşa birden kızıp: "Yarım saat evvel patlıcanı medhettim, iştirak ettiniz; şimdi beğenmediğimi söylüyorum, yine beni tasdik ediyorsunuz. Bu ne biçim mizaçtır, nasıl karakterdir?" deyince, dalkavuk hemen şu cevabı vermiş: "Paşam! Ben zât-ı âlinizin dalkavuğuyum, patlıcanın değil!" (Mahir İz, Yılların İzi, sh. 140, İstanbul, 1990)

Acaba siyaset arenasında da işler böyle mi yürüyor?

Bu suâle hiç tereddüt etmeden evet cevabını verebiliriz; zira en büyük becerileri dalkavukluk olan meslek erbabının hâdiseleri karşısında benzer bir tavır takınmaları ve övdüklerine yeri geldiğinde sövebilmeleri, sövdüklerini ise yine yeri geldiğinde övebilmeleri, esasen ne övdüklerine, ne de sövdüklerine gerçekte dalkavukluk yapmıyor olmalarıyla geçerlilik kazanabilmektedir.

Siyasette dalkavukluğu geçerli bir meslek haline getiren cihet, hiçbir sûrette dalkavukluğa konu teşkil eden şeyler ya da kişiler değildir. Dalkavuk, çıkarını, hakkında olumlu ya da olumsuz kanaatler dermiyan ettiği şeylerden devşirmez, bilakis kendisinden o şeyler olumlu ya da olumsuz kanaatler serdetmesini talep (emr) edenler, tabir-i diğerle olumluluk ya da olumsuzluktan bizâtihi çıkar sağlayanlardır ki dalkavuğun böylesi becerileri sayesinde ekmeğini kazanmasını mümkün kılarlar.

Bir yanda siyasî merkez, diğer yanda halk... Görsel ya da yazılı basının mensupları, hakkında olumlu ya da olumsuz kanaat dermiyan ettikleri siyasî kurumlar veya bu kurumların lider ve kadroları ya da bu kurumlar aracılığıyla dâvâcısı olunan fikirler ile ilgili olarak farklı zamanlarda farklı şeyler söylediklerinde, esas itibariyle böyle söylemekten ötürü utanacakları bir iş yapmış olmazlar. Çünkü yerine getirmeyi vazife addettikleri bir işi yapanlar, vazifelerini yerine getirdiklerinde -haklı olarak- bundan utanmaları gerektiğini düşünmezler.

Dalkavuğun her dâim özrünün kabahatinden büyük olmasına şaşırmamalı o halde... O, özrünü kabahatinden büyük kılabildiği sürece mesleğinin merdivenlerinde yükselebilir. Bu nedenle utançtan, kabahatlere mazeret bulunamadığında değil, aksine işlenen kabahatlerin, daha büyük ölçüde kabahatler aracılığıyla işlendiği gösterilemediğinde sözedilebilir. Dalkavuğu her dönemde haklı çıkaran ve onu mesleğinde sürekli başarılı kılan şeye bir ad bulmak istendiğinde, lugatlerden utanç kelimesini bulup çıkarmak için boş yere çaba sarfedilmemelidir; zira utanç kelimesi dalkavukluk mesleğinin lugatinde bulunmaz.

Pişkinlik maddesinin karşılığında ne yazdığına bakılmalı meselâ... Pişkinlik diye bir kelime olmasaydı, inanın hiçbir lugatta dalkavukluğu resmedebilecek (tanımlayabilecek) daha uygun bir kelime bulunamazdı. Pişkinlik, dalkavuğun vazifesini sûret-i kâmilede yaptığının ve pek tabii ki maksadın hâsıl olduğunun en büyük delilidir. Pişkinlik, dalkavuk nezdinde utanç mefhumunun ne denli abes ve mânâsız olduğunu ve dahî utancın dalkavuklara değil, onları ciddiye alanlara mahsûs bir hissiyâttan ibaret bulunduğu göstermekle kalmaz, aynı zamanda dalkavukluğun bulunduğu yerde bizâtihi ciddiyetin utanca (!) dönüştüğünü de iş''ar eder.

"Yarın saat evvel patlıcanı medhettim, iştirak ettiniz; şimdi beğenmediğimi söylüyorum, yine beni tasdik ediyorsunuz. Bu ne biçim mizaçtır, nasıl karakterdir?"

Bu sözlerin sahibi kendisinden ne de emin görünüyor değil mi? İlk bakışta ne kadar susturucu, ne denli ilzâm edici bir suâl!?! Bu suâl görünürde haklılık taşımasaydı ve Paşa ile misafirlerinin nezdinde dalkavuğun yaptıklarının muhakkak sûrette utanç verici olduğuna dâir genel bir kanaat üçüncü kişilerce paylaşılmasaydı, acaba bu durumda, dalkavuğun şu sözü böylesine iknâ edici bir kılığa bürünebilir miydi?

"Paşam! Ben zât-ı âlinizin dalkavuğuyum, patlıcanın değil!"

Bu sözü işitenlerin dudaklarında tebessümün o belli belirsiz izleri belirdiğinde, bu izleri, pişkinlik karşısında oluşan bir hâlet-i ruhiyenin izleri olarak yorumlamakta hata etmiş mi oluruz acaba? Yoksa utanç hissi midir yüzlerdeki kasları geren?!

Cevap ne olursa olsun, siyaset, her hâl u kârda utancın değil, pişkinliğin hükümfermâ olduğu bir sahadır ve sanırım bazı hukumânın siyaset''i istiâze''nin nesnesi kılmalarının en önemli nedeni de budur!