Zaten kopmuştu kıyamet-i suğra

Dün Ahmed Uğur Keltek dostum telefonla aradı ve Reis''ul Kurrâ Abdurrahman Gürses Hocaefendi''nin rahmet-i Rahman''a kavuştuğunu ve birazdan Fatih Camii''nde de kendisi için son görevin îfa edileceğini söyledi. Çok müteessir oldum. Kendisi 93 yaşındaydı ve uzun bir süredir ölüm döşeğindeydi; çevresinden, hakkındaki emr-i ilahî''nin tahakkuk edeceği ânın pek uzaklarda olmadığını ihsas eder haberler geliyor ve her nefis gibi Hocaefendi''nin de ölümü tatma zamanının yaklaştığı söyleniyordu ama yine de hazırlıksız yakalanmıştım.

Aylardır üzerinde çalıştığım merhûm Hâfız Ali Rıza Sağman''a ait İstanbul''un Bir Asırlık Meşhûr Hâfızları kitabının, varlığıyla hâlâ semâları aydınlatmakta olan yıldızlarından biriydi Gürses Hocaefendi. Kendi elyazısıyla yazılmış bir terceme-i hâl vardı dosyaların arasında. Tekrar çıkardım ve okudum. Girişte merhûm Hâfız Ali Rıza Sağman''a hitaben şöyle bir not düşmüş: "Çok muhterem efendim, zât-ı âlinizi hayli çok üzdüğümden müteessirim. Arzu buyurduğunuz kısa terceme-i hal kağıdı melfufen takdim kılınmıştır. Vâki olan kusur ve teehhürümün mazur görülerek afvolunmasını rica ederim. Bayezid Cami-i Şerifi İmam-ı Evvel ve Hatibi Hacı Hâfız Abdurrahman Gürses. 12 Kânun-i Evvel 950".

Merhûm Gürses Hocaefendi, İzmit vilayetine bağlı Hendek''in Soğuksu köyünün merhûm İmam ve Hatibi Hâfız Said Efendi''nin oğluydu, 1325 doğumluydu. Hıfzını babasından ikmal etmiş, bir iki sene sonra Hendek''e gitmiş, orada meşâhir-i kurrâdan Rüşdiye Hocası namıyla maruf ve İstanbul''da merhûm Valide Cami-i Şerifi İmam-ı Evveli Kamil Efendi''nin ve Üsküdar''da Ayazma Cami-i Şerifi esbak imam ve hatibi merhum Hoca Tevfik Efendi''nin şeriklerinden olan merhum Hâfız Rauf Efendi''den Kur''an-ı Kerim, mehâric ve sıfât-ı hurûfunu taallüm etmişti.

Hendek''de müderris Ali Niyazi Efendi''nin medresesinde ulûm-i Arabiye derslerinin müdavimi ve mezkûr medresenin talebesi iken İstanbul''a gelir, Dar''ul-Hilafet''il-Aliyye''ye girer, medreselerin ilgasıyla memleketi olan Hendek''e avdet eder. 1924 senesine kadar Hendek''de kaldıktan sonra tekrar aynı sene içinde İstanbul''a gelir, Üsküdar''da ikameti esnasında Üsküdarî ve Selimiye Cami-i Şerifi İmam-ı Evvel ve Hatibi bulunan merhûm Hoca Fehmi Efendi''den İstanbul tarîkinde Kıraat-i Aşere ve Takrib''i ikmal eder ve 1927 senesinde Üsküdar İskele Cami-i Şerifi''nde icaze cemiyeti icrâ kılınır. Bilahare Edirnekapı Cami-i Şerifi''nde İkinci İmamlığa tayin olunan ve bir ay kadar orada vazife gördükten sonra terfien ve naklen Teşvikiye Cami-i Şerifi''nin İmam-ı Evvelliğine ve Hitabetine getirilen Gürses Hocaefendi, 1944 senesinde oradan naklen Bayezid Cami-i Şerifi İkinci İmamlığına getirilir, uzun yıllar Bayezid Cami-i Şerifi''nin İmam-ı Evvel ve Hatibliği vazifesini îfa eder.

Evet, şimdi bir büyük Reis''ul-Kurrâ''yı kaybetmiş, "âlim''in ölümü âlem''in ölümüdür" ifade-i beliğasının hikmetini bir kez daha idrak etmiştik. Geç kalmıştık. Evet, bir kez daha ve yine geç kalmıştık. Hâfızlar dünyası hakkında bizleri aydınlatmak iktidarında olan nâdir zâtlardan biri olan Hendekli Hâfız''dan hiç ama hiç yararlanamadan, kendisinin semâdan kayıp gitmesini seyretmekle yetinmiştik.

En büyük talebelerinden Hâfız İsmail Biçer''in vefatının -üzülmesin diye- kendisine bildirilmediğini duymuştuk. Çok yaşlıydı ve sıhhati müsait değildi. Bir şey yapamıyorduk, kendisinden birşey öğrenemiyorduk. Bu dünyayı tanıyan, kendisinden istifade eden talebeleri de, çevresi de Hocaefendi''nin hayatıyla, görüp geçirdikleriyle ilgili bilgileri kayda geçirmek konusunda görünür hiçbir adım atmamışlardı. Bu nedenle birçok büyük hâfız gibi Reis''ul-Kurrâ Hâfız Abdurrahman Gürses Hocaefendi de -genç nesiller açısından bakıldıkda- bir meçhûlât ummanında (!) kaybolup gitmiş oldu.

Bugün gençlerimiz İstanbul tariki-Mısır tariki denildiğinde ne anlıyorlar veya birşey anlıyorlar mı? Kaldı ki daha 1950''lerde merhûm Sağman, Reis''ul Kurrâ''nın ne demek olduğunu bilenlerin bile kalmadığından şikayet ediyordu. Ya bugün? Merhûm Cemaleddin Server Revnakoğlu, İstanbul mezarlıklarından topladığı yüzlerce kayıtla Reis''ul-Kurrâların biyografilerini yazmış ve fakat yayımlayamamıştı. Kitap orada (!) öylece duruyor ve fakat hâlâ yüzüne bakan yok!

Bugün Gürses Hocaefendi''nin arkasından taziyelerini bildirenler, onu gelecek nesillere tanıtmak vazifesinden kaçmamalı ve hiç değilse Hocaefendi''nin vefatı münasebetiyle hem kendisi, hem de hâfızlar dünyası hakkında insanlarımızı aydınlatıcı ciddi adımlar atmak için bugünü bir fırsat bilmelidirler. Aksi takdirde, Hâfızlık müessesesini kapatan ve tarihe gömen iradenin sadece siyasî iktidar olmayıp biz müslümanların da bu meş''um fiilde payımız olduğuna ilişkin menfî kanaatim, ne yazık ki bir kez daha ve açıkça ispatlanmış olacaktır!