Akıl ve basiret ihtiyacı

Avrupa Birliği''nin (AB) Helsinki Zirvesi''nden beklenen karar çıktı; karar bazılarını şaşırtmış olmalı ki, Ankara, hiç değilse bir kaç saat için, mesaja ne cevap vereceğini şaşırdı. Ankara''nın şaşkınlığı milletlerarası telefon trafiği sayesinde giderilmişe benziyor. Başbakan ve ilgili bakanlar, dün, Helsinki''ye uçup Avrupalı liderlerle yemek yediler ve ''aile fotoğrafı'' içine girdiler.

Türkiye son üç yıl içerisinde meydana gelen gelişmeleri yaşamasaydı, AB''yi bu kadar gönülden onaylama isteğini kendi içinde bulabilir miydi acaba? Aynı soruyu AB açısından da sorabiliriz: İki yıl önceki Lüksemburg Zirvesi''nde araya mesafe koyup ardından meydana gelen gelişmeleri gözlemlemeselerdi, Türkiye''yi dışarıda tutmanın mâliyetinin göze alınamazlığını bu denli çarpıcı biçimde anlayabilirler miydi AB üyeleri?

İki taraflı bir ''sınav'' biçiminde yaşanan üç yıl, Türkiye''ye çok şey kaybettirmiş olsa bile, AB üyeliğine adaylığın mümkün olduğunca en uygun şartlarla gerçekleşmesine yaradı. Tuhaf gelebilir, ama yürekten inandığım gerçek şu: 28 Şubat süreci, Türkiye içindeki daha önce AB üyeliğine müthiş karşı çıkan kişi ve kesimleri radikal bir değişim geçirmeye zorladığı gibi, AB üyelerini de, Türkiye''yi dışarıda tutmama konusunda daha önce görülmeyen bir kararlılığa itti. Helsinki kararını, Türkiye, büyük çapta 28 Şubat yanlışlığına borçlu.

28 Şubat''ı ülkenin tepesine bir karabasan gibi bindirenlerin, temel yanlışa ek olarak bir de taktik yanlışları oldu: Bazı çevrelerin ters baktığı, demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü gibi evrensel kavramların ''kaçınılmazlığı'' konusunda bir ''hızlandırılmış kurs'' yerine geçti 28 Şubat o çevreler için... Dış çevreler ise, AB''nin ilgi alanı dışına çıkan Türkiye''nin, kendi başına kalınca, etrafındaki içine kapalı ülkelere benzemeye başladığını keşfettiler. Helsinki''den çıkan "Türkiye''yi üyeliğe dâvet" kararı, siyasî olarak, böyle bir zemin üzerine oturuyor.

Görüntüye bakılırsa, Türkiye''yi yöneten geleneksel seçkinlerin, Helsinki kararına sevindikleri anlaşılıyor. Doğrusu da budur aslında; 200 yıl önce başlattıkları Batılılaşma serüveninin son durağının AB üyeliği olması gerekirdi, bu gerekliliğin önemli bir kilometre taşının aşılmış olmasına, geleneksel yönetici seçkinlerin elbette sevinmeleri beklenir. Ancak, bu görüntü gerçeği ne derece yansıtıyor, seçkinler AB ile yeniden doğrusal ilişki kurulmasından mutlular mı?

Bugün sorulması gereken hayatî sorunun bu olduğuna inanıyorum ve benim soruya verdiğim cevap da olumsuz. 28 Şubat sürecine damgasını vuran geleneksel yönetici seçkinler açısından, Türkiye''nin, Avrupa''nın ortak değerleriyle buluşması, ülkenin siyasî, sosyal ve ekonomik sistemini evrensel standartlarla aşılamak zorunda kalması, o kadar da kolay kabul edilecek bir gelişme değil. Yapısal değişime uğrayan Türkiye, fazla uzak olmayan bir vâdede, safraları üzerinden atacak ve bugünlerde hiç ortada görünmeyen türden yeni şartların ortaya çıkmasını getirecektir.

Türkiye bugünküne benzer ortamlara girdiği her dönemde, değişimin zorladığı durumlarda, değişimden etkilenecek çevrelerin perde gerisinde durarak uygulamaya koydukları bazı olağanüstü gelişmelere sahne olmuştu hep. 1950 sonrası bu gözle incelendiğinde, ya da 1970 tarihi bir dönüm noktası olarak ele alındığında, toplumu sarsan kışkırtmalar yaşandığı görülecektir. AB üyeliği yolunda ''adaylık'' kimliğini kazanmış Türkiye bugün de öyle bir hassas döneme girdi; hiç kuşkunuz olmasın, terörü bir silâh olarak kullanma dahil her türlü belden aşağı kışkırtma eylemiyle karşılaşılabilir.

Önemli olan Helsinki''den ''adaylık'' kararının çıkmasıydı; hırsı aklının ötesinde üç-beş sergerdenin, zihinleri dumura uğramış tipler eliyle ülkeyi maceraya sürüklemesine izin vermemek şart. Bu da, her şeyden önce, bizim insanımızın sahneye konulmak istenecek hâince oyunlara müsaade etmemesini gerektiriyor. Zor bir döneme girildiği kesin; ancak bu zorlukların hiçbiri aşılmayacak gibi değil.

AB''ye adaylık Türkiye ve Türk insanı için çok bilinmeyenli bir denklem gerçekten; bütünüyle tehlikesiz bir dönem de sayılmaz adaylık... Benzer bir durum AB için de söz konusu: AB üyesi ülkeler, halkı Hıristiyan olmayan bir ülkeyi ''aday'' ilân etmekle büyük bir risk üstlenmiş olmadılar mı?

Akıllı ve basiretli olma zamanıdır.