Anketler ve gerçekler

Yüksek Seçim Kurulu (YSK), her nedense sadece yayınını yasaklamakla yetinmedi, seçimlerle ilgili anket yapılmasını da yasakladı. Mâkul olmayan her yasa ve uygulamanın başına gelmesi mukadder âkıbet anket yasağı konusunda da kendini gösterdi:

Bazı kurumların yasağı delip anket düzenledikleri, bazı gazetelerin de anketleri okurlarına duyurmada yarıştıkları fark ediliyor.

Ne kadar hassas yapılırlarsa yapılsınlar, anketlerin, gerçeği her zaman birebir yansıttığı iddia edilemez. Anketlerin "Kazanacak" dediği adayların kaybettikleri durumlar Amerika''da bile görüldü. Bizde, özellikle 1994 seçiminde, anket düzenleyen kuruluşların gazeteler aracılığıyla yayımladıkları sonuçlar, bütünüyle yanlış çıktı. Yasak yüzünden esasen sağlıklı şartlarda yapılması imkânsız bugünkü anketlere daha büyük bir kuşku ile bakmakta yarar var.

Elimizdeki anketler, beklenenin tersine, FP''yi değil DSP''yi önde gider gösteriyor. Bir ankette, FP, sadece DSP''nin değil ANAP''ın da altında gözüküyor. Bazısında DSP ile FP arasında az bir fark bulunurken, bazı anketlerde DSP başını almış gidiyor görüntüsünü veriyor. Hemen bütün anketlerde CHP, bazısında MHP baraj engeline takılıyor...

Kararsızların hâlâ kararsız olmayı sürdürdükleri bir ortamda sandıktan çıkacak sonuç hakkında kesin konuşmak doğru değil. Ancak, yasak olmasına rağmen anket yapanlar, cezayı göze alarak sonuç açıklayanlar, birkaç gün sonra yanlışlığı ortaya çıkacak olsa bile, araştırmaların sonuçlarını kamuoyuna yansıtma yarışındalar. Yanlışlıklarına anket konusundaki yasaklar ve sınırlamaları mazeret olarak kullanabilme kolaycılığının rahatlığıyla...

Şu anda elden ele dolaşan anketlerin zaafına örnek teşkil edebilecek bir örnek, itibarlı bir kurumun düzenlediği telefon anketi. Telefonla ulaşılan 6 bin kadar kişiden yarıya yakını ankete katılmayı kabul etmiş, doğal olarak sadece katılanların verdiği cevaplar değerlendirmeye alınmış... Telefonla ulaşıldığında oyunun rengini açıklamaya yanaşmayan insanların, yerleşik düzen ve medya tarafından itilip kakılan partilerin seçmeni olmaları çok muhtemel. Zaten, anketi düzenleyenler, araştırmadan haberdar ettikleri kişi ve kesimlere, sonuçların ihtiyatla karşılanması gereğini en baştan hatırlatıyorlar.

Ülkemizin en zenginleri olan Rahmi Koç ve Sakıp Sabancı, gönüllerinin DSP-ANAP hükümetinde olduğunu şimdiden açıkladılar. Onların eğilimleri gönül verdikleri DSP ve ANAP''ın ekonomik tercihleriyle örtüşüyor; ancak sistemden yararlananlarla sistemin ezdiklerinin aynı tercihte buluştukları bugüne kadar hiç görülmedi. Kısıtlamalarla yapılan anketlerin gerçek durumu yansıtmadığının bir delili de bu.

Bülent Ecevit''in proje üzerinde bir kampanya yürütmekten ısrarla kaçınması ve konuşmalarını hükümetin herhangi bir katkısı bulunmayan gelişmeleri oya çevirecek bir sınır içerisinde tutması şu ana kadar DSP''nin lehine çalıştı; ancak hafta başından beri rüzgârın şiddetini kestiği de dikkatten kaçmıyor. Toplumun gerçek sorunları olan ekonomik sıkıntılar ve işsizlik yeniden seçmenin ilgisi haline geliyor; bu yeni gelişme DSP''nin aleyhine olduğu gibi, ANAP''ı da biraz daha aşağılara gönderiyor...

Keşke YSK kararıyla anket yapımı yasaklanmasaydı da somut olarak fark edilen seçmenin yeni yeni belirmeye başlamış eğilimini bir araştırma raporu olarak elimize alabilseydik. CHP''nin baraj kazasına uğrama ihtimali, MHP''ye verilecek oyların bir kez daha boşa gidip gitmeyeceğinin daha açık görülmesi, seçmenin oy kullanma eğilimini daha sağlıklı etkilerdi. DYP ile ANAP arasındaki çekişmede ANAP gerçekten önde ise, bu durum, DYP''li seçmeni gayrete getiren bir rol oynardı. Tıpkı, medyanın yasak anketleri koz olarak kullanmasının FP''li seçmene doping etkisi yapması gibi...

Bu seçimin sonucunun, bazılarının inanmamızı istedikleri biçimde, şimdiden belli olduğunu düşünmek bayağı saflık; tersine, bir çok bilinmeyeni içinde barındıran sürprizlerle dolu olması beklenmesi gereken bir seçim bu. Lâiklik gibi soyut kavramlar üzerine anlamsız tartışmalara bu defa kimsenin kulak astığı yok. Gerçek konular üzerinde yapılan tartışmalar ise ''favori'' gösterilenlerin lehine değil.

Türkiye''nin yanlışla kaybedecek vakti yok; bunu en iyi pazar günü oy kullanacak olanlar biliyor.