Başımıza gelen

WASHINGTON- Karşımda oturan ve görevi gereği Türkiye''yi yakından izleyen Amerikalı diplomatın gözleri, diş doktoru Tuğgeneral Yalçın Işımer''in, "Bedir''deki bedeviler", "Arapçı Mehmet Akif", "Bunları belleyeceğiz..." türü veciz sözlerini işittiğinde fal taşı gibi açıldı... Gözlerini yavaşça yere indirdiğini fark ettim. Her konuda rahatça konuşur, gerektiğinde eleştiri oklarını yöneltmekten çekinmezken, askerleri ilgilendiren bu konuda susmayı yeğledi.

Başbakan Bülent Ecevit''in Washington ziyaretinin, Amerikalılar açısından en zayıf geçen yönü, Türkiye''deki bazı yanlış uygulamaların altının çizilmemesiydi. Kıbrıs sorununa yoğunlaştıkları ve muhataplarından ''taviz'' bekledikleri için, Amerikalılar, son birkaç ayda gerçekleştirilen bazı kozmetik iyileştirmelere teşvik edici sözlerle yetindiler.

Oysa, Türk-Amerikan ilişkilerinde esas sorunu Türkiye''nin ayıplı demokrasisi, sivil-asker ilişkilerinin bozukluğu teşkil ediyor. Kıbrıs dahil bir çok konuyu tıkayan, sonuç alınmasını engelleyen de sistemin bu yüzü.

Ne demek istediğimizi biraz açalım.

Ecevit, Washington''a, demokrasinin bütün gereklerini yerine getiren, hukukun üstünlüğü ilkesini benimsemiş, kuvvetler ayrılığını titizlikle uygulayan, hak ve özgürlüklerin her vatandaş tarafından kullanıldığı bir ülkenin başbakanı olarak gelseydi, burada göreceği ilgi ve alacağı sonuç farklı olurdu. Ecevit, Amerika''ya, özür dileyen, aksaklık ve eksiklikleri zaman içerisinde düzeltme sözünden öte bir tavır sergileyemeyen, yanlışlar için mazeret üretmekten öte gitmeyen bir hükümet başkanı olarak geldi. Muhatabı olan Bill Clinton, bu yüzden, birkaç övücü söz ve içi boş vaatten sonra, heybedeki çıkına (Kıbrıs''a) tâlip oldu.

Amerikalı yetkililer, özel görüşmelerde, bu durumdan duydukları kaygıları aktarmaktan geri durmuyorlar. Türkiye, bugünkü haliyle, Amerika''nın öncelikler listesinde sadece Kıbrıs sorununun çözümü bağlamında bir yer işgal ediyor. Ticaretin geliştirilebileceği, kredi alış-verişinde bulunulabilecek, ortak projeler üretilecek bir ülke değil. ABD destekli bono çıkartılmasından neden vazgeçildi hatırlayalım: Desteği gereken Kongre''de insan hakları ihlâlleri sebebiyle Türkiye''nin hırpalanacağı endişesinden... FMS kredilerinin silinmesi de Kongre''nin yetkisinde ve aynı sebepten o konuda da adım atılmıyor.

Amerika''nın başka ülkelere farklı davrandığı biliniyor, ancak onun çifte standardı Türkiye''nin kendi ayıbını gözlerden saklamaya yetmiyor.

Askerlerin önde göründüğü bir ülke değil Amerika, bütün diğer demokratik ülkeler gibi... Asker de, tıpkı diş hekimleri gibi, kendisine özel görüşlerini dost sohbetlerinde dile getirebilir. Üstelik Meclis kararıyla millî marş olması kabul edilmiş bir dev şiirin şâirini küçültücü, ülke insanlarının inanç sistemiyle yakından ilgili kavramları uluorta aşağılayan birinin, ister diş hekimi olsun ister komutan, o görüşlerini toplum önünde ifade etmesi dünyanın her yerinde tepki çeker. "Öyle kast etmemiş" mazereti ise dinlenmez.

Hatırlayalım, Turgut Özal cumhurbaşkanlığına çıktığında, bunu içine sindiremediğini ifade eden bir telgraf çektiği için genç bir subayın askerlikle ilişiği kesilmişti. Sonra başbakana hakaret eden subay çıktı karşımıza ve sürekli terfi edilerek korundu. Şimdi de, dine ve dince kutsal sayılan değerlere küfrediliyor, anayasanın koruması altındaki İstiklâl Marşı''nı tezyif eden ifadeler kullanılıyor; bunun da üstü kapatılmak isteniyor. Türkiye''yi başkalarının gözünde zor sokan bu görüntü işte.

Bu hatalar, Türkiye''nin yönetim tarzı üzerindeki kuşkuları artıran, güvenilirliğini zedeleyen bir etkiye sahip. Amerika''ya gelen siyasiler, verdikleri sözleri tutabileceklerine inanılmadığı için ihtiyatla dinleniliyorlar. Bu da Türkiye''nin pazarlık gücünü zayıflatıyor. Ecevit''in başarılı da olabilecek ziyareti ''eli boş'' manzarasına büründüyse, bunun sebebi, Ecevit''in yaşlılığı veya rahatsızlığı değil elbette, Türkiye''nin hastalığı...

Washington''dan bakıldığında Türkiye sadece uzak değil, ufak da görünüyor. Karşımdaki Amerikalı diplomatın şaşkınlıkla açılmış gözlerine baktığımda o gözlerde bunu açıkça gördüm.