Bindik bir alâmete

Bir noktaya dikkatinizi isterim: Bill Clinton beş gününü ülkemizde geçirmekle bugüne kadar hiçbir Amerikan başkanının yapmadığı bir şeyi yapıyor. Bunun anlamı açık: Türkiye ile ABD arasında, bugüne kadar görülenden çok daha yakın bir işbirliği zemini oluşuyor... Biz istesek de istemesek de gerçekleşiyor bu.

Daha da önemlisi, bunun, muhtemelen, Türkiye''deki yönetici kadrolara rağmen gerçekleşiyor olmasıdır.

Dünya, bu ay, Berlin Duvarı''nın yıkılışının onuncu yıldönümünü kutladı. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Amerikalı konuklarına "Hoş geldiniz" demek için söz aldığında bu tarihî olaya işaret etti. Clinton da, kendi konuşmasında, aynı olayı anmaktan geri durmadı. Berlin Duvarı''nın yıkılmasının tarihî önemi şu: Global sistem tek kutuplu hale geldi. Dünyada tek bir süpergüç var bugün: ABD. Bir süreden beri her yeni gelişmede bu gerçeğin acı-tatlı etkileri yaşanıyor.

ABD''nin dünyaya ve bölgeye dönük hesaplarında Türkiye''nin önemli bir yeri olduğu anlaşılıyor; Amerikalılar bunu ''pivotal'' sözcüğüyle ifade ediyorlar. Başbakan Bülent Ecevit''in son Washington ziyaretinde resmî ağızlar, iki ülke arasındaki ilişki biçimi için ''geliştirilmiş stratejik ortaklık'' (enhanced strategic partnership) sıfatını kullandılar. Bu sıfatı, daha önce Körfez Savaşı sonrası Washington''a gittiğinde Camp David''te ağırlanan Turgut Özal ile evsahibi George Bush''tan da işitmiştik. Belli ki, Amerikan yönetimi, o dönemde aldığı kararı değiştirmemiş...

Büyük devletlerle işbirliğinin Türkiye gibi ülkelerde sebep olacağı sıkıntıları tahmin etmek epey zor. ABD yetkilileri, kimi zaman iştah kabartan, kimi zaman da aba altından sopa gösteren bir üslup kullanarak, Türkiye''nin sisteminde bekledikleri değişikliklerin işaretlerini veriyorlar. Üslup şimdilik fazla rahatsız edici değil, ancak bir süre sonra müdahale anlamına gelecek dokundurmalar can sıkıcı tonlar taşıyabilir.

Süpergüçlerin ilkeli davranma alışkanlıkları yok; ABD''nin biri kendisi, diğeri müttefikleri, bir başkası üçüncü ülkeler, sonuncusu da ''hasımları'' için farklı standartları bulunduğu biliniyor. Kendisi ve müttefikleri için koyduğu temel değerlere uymayan üçüncü ülkelerle yakınlaşabildiği çok görüldü. ''Hasım'' bellediklerine karşı ne kadar ''acımasız'' davranabildiğini, bunun için her yolu denediğini, her kurumu kullanabildiğini ise yaşayarak fark ediyoruz. Birleşmiş Millet, daha dün, ABD''nin tehdidine kulak asmayan Afganistan''a tam ambargo uygulaması başlattı.

ABD''nin Türkiye ile ilişkileri ''mutlu'' bir beraberlik anlamı taşıyabileceği gibi dikkatli yürütülmezse herkes için hayal kırıklığına da yol açabilir. Yakınlaşmanın zamanlaması biraz talihsiz; Türkiye''nin deprem şaşkınlığı yaşadığı bir dönemdeyiz. 28 Şubat''ın etkileri hız kesmeden sürüyor ve ufku-vizyonu olmayan siyasî kadrolar iş başında. Clinton''un ülkemize gelmesiyle başlaması muhtemel yeni sürecin en büyük tehlikesi, belli bir projeye oturmaması yüzünden, atılacak ad ımların ülkeyi yanlış bir yöne doğru sevketme ihtimalidir.

İçine girilen süreç, Türkiye açısından da ülkedeki değişik kesimler bakımından da, kolayca önlenebilir görünmüyor. Dahası, ABD dünyada yaldızı en parlak dönemini yaşadığı Türkiye''de en mağdur noktada olduğu için, halkta işbirliğine karşı yaygın bir tepki oluşturmak epey zor. Kaldı ki, ABD''nin Türkiye''ye uzattığı elde, tepki verecek kesimlere hoş gelen unsurlar ön planda. FP''lilerin, kısa süre önce Washington''a gidip dostluk çubuğu tüttürme ihtiyacı hissetmeleri de unutulmamalı.

Önümüzdeki en büyük tehlike, ABD ile yakınlaşmayı isteyen yönetici kadronun, işbirliğinin siyasî sisteme dönük faturasını ödemeye yanaşmaması olabilir. Demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü gibi ilkelere güç vermesi beklenen yakınlaşmanın, bu konularda hassas kesimlerin hazırlıksızlıkları sebebiyle, farklı sonuçlar doğurabilmesi de bütünüyle uzak bir ihtimal değil.

Bir alâmete bindiğimiz kesin de nereye gittiğimiz üzerine iddiaya girmek zor.