Bir dahaki sapmaya kadar...

Bugün 28 Şubat''ın üçüncü yıldönümü. Müdahaleyi, literatüre sadık kalarak, "İktidarın milli irade dışı bir güç tarafından değiştirilmesi" biçiminde tanımladığımızda, 27 Mayıs''la başlayıp son örneği 12 Eylül''de görülen müdahalelerden biridir 28 Şubat. Bu yüzden, üzerinden geçen iki yıldan sonra, etraflı bir değerlendirmeyi hak ediyor.

Türkiye''nin müdahaleler geleneğine bir başka açıdan bakmak da mümkün.

Ülkemiz, temel esasları Cumhuriyet''in kuruluşu ile birlikte belirlenmiş bir yönetim tarzına ve adları değişse bile benzer bir yönetici kadroya sahip. 1920-1930 döneminde çerçevesi çizilip siyasi seçkinlerini belirlemiş bu yönetim, değişmeyen bir süreklilik arz edip geldi bugünlere kadar... Sistemin özü, yönetici seçkinlerin, belli bir dönemde çerçevesi oluşmuş yönetim ilkeleri ekseninde gerçekleştireceği müdahalelere (restorasyonlara) açık. Yani, en sert biçimi 12 Eylül 1960''da yaşanan, orta şiddetlisi (bu sebeple ''post-modern darbe'' diye anıldığını unutmayalım) 28 Şubat 1997''de gerçekleşen müdahaleler, sistemin sürekliliğini hissettirdiği 80 yıl içerisinde görülen irili-ufaklı belki yüzlerce müdahaleden ikisi sadece. Tezimiz şu: Türkiye''nin doğal ortamı müdahalelerle süslü; uzun aralarla, bazı ârızi görüntüler bu doğallığı kesiyor; sistemi yeniden aynı rotaya oturtmak için, kimi şiddetli kimi hafif geçiştirilen, müdahaleler gerekiyor.

Böyle baktığımızda, Türkiye''deki sürekliliğin hâkim olduğu sisteme esas müdahalenin, tarihe ''askeri müdahale'' olarak geçen dört olayın yaşandığı günlerin arifesinde yapıldığı anlaşılıyor. Sözgelimi, 27 Mayıs DP''nin dayattığı ''sapma''ya sistemin cevabıydı, 28 Şubat da, -sanıldığı gibi Refahyol''a değil- Turgut Özal''ın 1980''lerde ülkeye tanıttığı ''değişim felsefesi''ne bir tokattır. 28 Şubatçıların iddialarına göz atıldığında, amacın, ''DP sapması''na da atıflar yapılabilen Turgut Özal''ın mirasını tersine çevirmek veya o mirası yok etmek olduğu hemen görülecektir.

"Turgut Özal''ın mirası" denilince anlamamız gereken noktalar birkaç başlık altında toplanabilir.

1. Turgut Özal, siyasi hayatımıza ''dört eğilim'' esprisini sokmuş olan liderdir. Dışta, Yunanistan dahil komşu ülkelerle barışma yollarını aradı. İçte, geleneksel olarak birbirine uzak duran, ''öteki''nden korku duyan insanları aynı masa etrafında buluşturdu.

2. Cumhurbaşkanlığı koltuğuna otururken, fikir ve ifade, din ve vicdan ile girişim özgürlüklerine titizlikle sahip çıkılması tavsiyesinde bulunan Turgut Özal, etkili olduğu dönemde, evrensel anlamda insan hakları ve özgürlüklerinin yaygınlaşmasına çalıştı. Başörtüsü sorunu ve Kürt sorunu gibi dikenli konulara değişik yaklaşımları dikkat çekti.

3. İstanbul Dükalığı, ''komprador burjuvazi'' gibi sıfatlarla anılan egemen sermayenin alternatifini devreye soktu Turgut Özal. Ekonomide ağırlığı hissedilmeye başlanan ''Anadolu Aslanları'' Özal''ın eseridir. Bankadan ürkenlere faizsiz usulle çalışan finans kurumlarını armağan eden odur.

4. Kendi aydınını -hatta muhalifini bile (tek parti dönemi Ankara valisi Nevzat Tandoğan''ın "Bu memlekete komünizm lâzımsa onu da biz getiririz" sözünü bu bağlamda hatırlamakta yarar var)- kendi üretmeye alışmış, belli ölçülere uymayanı ''aydın'' kabul etmeyen kültür sisteminin içine ''yerliliği'' hemen belli olan değişik bir aydın kitleyi de çeken Özal''dır. Cumhuriyet tarihinde ilk kez, yerleşik seçkinci edebiyat, sanat, kültür ve basın alanına ''dışarlıklı'' tiplerin de girmesi onun döneminde mümkün oldu.

5. Sisteme ilke ve kadro egemenliğini sağlayan iletişim kaynaklarını elinde tutmasıdır. Turgut Özal, belli kişilerin elinde bulunan medya alanına kendisine biçilen rol ''aceze basın'' olmaktan ibaret farklı sesleri de eşit düzeyde çekmeyi başardı. Çok sesliliğin eşit şartlarda gerçekleşmesine müthiş katkılarda bulundu.

28 Şubat, 1920-1930 dönemlerinde esasları tespit edilmiş, kadroları oluşmuş sürekliliği mutlak sistemin, Turgut Özal''ın kişisel gayretleri sonucu uğradığı ''sapma''nın, sistemin bekçileri tarafından düzeltilmesi (restorasyonu) girişimidir. Özal''lı günleri içinden yaşayan bizim gibilerin ''olağandışı'' gibi gördükleri bugün, aslında, son 80 yıla ''süreklilik'' gözüyle bakıldığında, sistemin ana şartlarını birebir yansıtıyor.

28 Şubat''ın üçüncü yıldönümünde hükmümüz şudur: Sistem, bu son restorasyon girişimiyle, eski çizgisine yeniden oturmuş görünüyor. Şimdilik tâliplisi ortalıkta görünmeyen bir dahaki ''sapma''ya kadar...