Bize özgü bir gariplik

Bir avukat, Yargıtay başkanı Doç. Sami Selçuk''un, bir karara yazdığı karşı-oy yazısında Kur''an-ı Kerim''den alıntılar yapmasına tepki göstermiş. Avukata göre, yargıçların, dinî kaynaklardan yararlanmaları, kararlara âyetlerden alıntılar yapmaları lâik düzene aykırı. Aynı avukatın, Sami Selçuk hakkında, adlî yılı açış konuşması yüzünden disiplin soruşturması açılmasını isteyen bir başvurusu da varmış...

Gerçekten ilginç bir durumla karşı karşıyayız. Tepki veren avukat da, Yargıtay başkanı da birer hukukçu. İkisi de, lâiklik kavramının hukukî yönden ne anlam taşıdığını bilecek durumdalar. Ancak, biri, görüşünü desteklemek için kutsal kitaptan alıntılar yaparken, diğeri bunu lâikliğe aykırı görüyor. Benzer bir durum, Kenan Evren, Turgut Özal ve Süleyman Demirel''in cumhurbaşkanı sıfatıyla yaptıkları bazı konuşmalara tepkide de yaşanmış, bazıları, lâik devlette, devleti temsil eden kişilerin, halka belli görüşleri yansıtmak ve benimsetmek için bile olsa, dinî metinlere başvuramayacakları iddiasını dile getirmişlerdi.

Soru açık: Acaba din ile devleti ayırmayı amaçlayan lâik devlet, yargıda ve devletin günlük işleyişinde dini bütünüyle devre dışı mı bırakır?

Lâiklik konusundaki kafa karışıklığının en temel noktası bu sorunun cevabında yatıyor. Eğer lâik devlet, din konusunda ''dışlayıcı'' bir görev üstleniyorsa, yargıçların da devleti temsil eden kişilerin de, dini bütünüyle zihinlerinden silip atmaları, onu günlük hayatlarından çıkarmaları gerekir. Bir yargıcın namaz kılması (veya pazar günü kiliseye gitmesi) da, kararında âyetler alıntılaması da, öyle bir lâiklik anlayışıyla elbette bağdaşmaz.

Ancak, galiba bu tür bir lâiklik anlayışı sadece bizde, o da küçük bir azınlığın zihninde var. Lâik olduğu bilinen ülkelerde, devlet adamlarının, görev başındayken dinî uygulamalardan vazgeçmesi söz konusu olmuyor. ABD başkanlarından veya Avrupa''daki cumhurbaşkanlarından dindar olanlar kiliseye gidiyorlar, konuşmalarını dinî ibareler süslüyor. Sosyal demokrat eğilimli Bill Clinton, her yıl yüzlerce dinadamı ve dindarın buluştuğu dua kahvaltıları düzenliyor sözgelimi. Lâikliği esinlendiğimiz Fransa''daki uygulama da farklı değil: Charles de Gaulle''ün ülkemizi ziyareti pazar gününe rastlayınca âyin için kiliseye gitmesi resmî programa alınmıştı.

Devlet adamlarının ibadetlerini, dindarlıklarını konuşma ve davranışlarına yansıtmaları artık bizde de sorun olmuyor. 163. maddeyle ilgili bir çok dâvânın kararları bu gözle incelendiğinde görülecektir; aslında mahkeme kararlarında veya yargıçların karşı-oy notlarında dinî kaynaklara atıfta bulunmaları geçmişte hiç sorun olmamıştı. Yargıtay başkanı Selçuk, adlî yılı açarken yaptığı konuşmada da, İslâm''ın demokrasiye ters düşmediğini belirtirken, tıpkı karşı-oy yazısında olduğu gibi, Kur''an-ı Kerim''den aktarmalara başvurmuştu. Aksi düşünülemez zaten; Blaise Pascal''dan bahsedilip onun düşüncesine kaynaklık eden İncil''den nakil yapılamamasını bir Fransız''a anlatamazsınız...

Lâik devlette dinlerin kutsal kitaplarıyla ilgili asla düşünülemeyecek tek bir durum var: Yasamada, yani bir yasa çıkartırken, dinin gerekçe olarak kullanılması... Ancak, lâik devletlerde, din de, yasa koyucunun gözardı edemeyeceği bir unsurdur; topluma hayat veren kültürün öteki unsurları gibi... "Bir şey dinde yasaksa lâik devlette yasak olamaz" diye bir kural düşünülemez bile. Lâik devlette, herhangi bir konu, "Dinimiz böyle emrediyor" gerekçesiyle yasa haline getirilemez sadece. Bunun dışında, yargıç da, devlet başkanı da, lâiklik sınırları içinde kalarak, dinî inançları (sadece kendilerininkini değil başka dinlerin esaslarını da) veya kutsal kitapları, bir görüşü vurgulamak için elbette kullanabilirler. Lâik devlet din konusunda tarafsız olan devlettir, yoksa dine karşı olan, dini dışlayan bir yönetim biçimi değildir lâiklik.

Dünyanın çoktan çözdüğü bir sorunu bizim bugün hâlâ tartışmamız ve tartışmanın bir tarafında ''hukukçu'' sıfatını taşıyan birinin bulunması tamamen bize özgü bir gariplik.