Cumhuriyet bayramı düşünceleri

Cumhuriyet sonuçta ''halk idaresi'' demek olduğuna göre, o idareye vücut veren iradenin tecellisi üzerinde tartışma açmak Cumhuriyet bayramı için ''uygun'' bir konu değil belki; ancak günün şartları bu tartışmayı zorunlu kılıyor.

Hukuk devleti'' ilkesini ''hukukçuların yönettiği devlet'' olarak anlamayan herkesin de bu tartışmaya katılması gerekiyor.

Türkiye''ye, epeydir, bir garip psikoloji egemen; hemen her taşın altında düşman aranıyor. Düşman bol olunca yapılacak şeyler sınırlı: Evin etrafına yüksek duvarlar çekmek, bahçeyi korumalarla doldurmak, kapıya alarm yerleştirmek ve her yastığın altında silâh saklamak... Duvarlar çekildi, korumalar artırıldı, alarm kuruldu; şimdi sıra silâh kuşanmaya gelmişe benziyor... Yargıtay Cumhuriyet başsavcısı Vural Savaş''ın teklif ettiği 163''ün geri gelmesi, sansür ve iletişim kısıtlaması, her tarafı zaten sımsıkı kapalı ve iyi korunan bir evde, her yastığın altına silâh konmaya çalışılması anlamını taşıyor.

Bu psikolojik halin etkisi altına girmiş bir ülkede sağlıklı gelişmelerin olmasını beklemek elbette güç. Ancak, aşırı çıkışlar hak ettiği cevapları alıyor, kasıtlı yanlış değerlendirmeler önceki değerlendirmelerin de hatalı olabileceğini düşündürerek gözleri açmaya yarıyor. Prof. Ahmet Taner Kışlalı''ya düzenlenen suikastın, eski siyasi cinayetlerden daha makul tepkilere yol açmasının altında bu gerçek yatıyor. Başsavcı Savaş''ın basın açıklamasındaki üslubu ve dile getirdiği teklifler de, bugüne kadar pek rastlanmamış bir ağız birliği ile mukabele gördü.

Siyasilerin millî iradeye sahip çıkma yönünde eskisinden daha hırslı olmaları önemli. Özellikle hükümet ortağı ANAP''ın bir süredir başlattığı ''demokratik çizgi'' arayışını dikkatle not etmek gerekiyor. Bu defa da, en tutarlı sözler Mesut Yılmaz ve ANAP sözcülerinden duyuldu. TBMM de, bir bütün olarak, kendisini tezyif etme çabalarına karşı çıkmaktan geri durmadı. Bunlar, Cumhuriyet bayramı arefesinde sevindirici gelişmeler...

En çok sevindiren ise, gerçek sivil toplum kuruluşlarıyla kamuoyu önderi diyebileceğimiz aydınlar ve yazarların, etraftaki özgürlükleri kısıtlama niyetinin farkına varmış olmalarıdır. Şu anda içine girdiğimiz süreç, hiç kuşkunuz olmasın, 28 Şubat''ın hedefi olan ''irtica'' ile sınırlı değildir; çok daha geniş bir cepheyi sindirme ve susturma amaçlanıyor. Bazı çevrelerin bunu sağlamaya kararlı oldukları, sağda solda mevzi almış sözcülerinin çıkışlarından belli oluyor. Bu sürece baştan direnilmezse, bir süre sonra, temel hak ve özgürlüklerin kolayca askıya alınabildiği, medyası sansürlü, haberleşmesi izlenen bir ''büyük birader devleti'' haline dönüşebiliriz.

Bu endişelerin duyarlı medya mensupları ve basın örgütleri tarafından anlaşılmaya başlanması hayırlı bir gelişme. Son on gündür gazetelerde yer alan yazılar, ekranlardan yapılan yorumlar, epey kavrayıcı ve cesurca. Bu gelişmenin devamı, muhtemelen dış destekçileri de bulunan Türkiye''yi içine kapatmayla sonuçlanacak bir yanlış projenin işlevsiz hale getirilmesini sağlayabilir. Aksi halde, Türkiye, karmaşık bir dünyada, epeydir arzuladığı gerçek hedefinden uzağa düşebilir.

Yapılması gereken, hak ve özgürlüklere sahip çıkan katılımcı refleksleri yeniden kazanmaktır. 28 Şubat, 120 yıllık tarihi bulunan parlamenter geleneği zedeleyen, çok partili dönemde edinilmiş alışkanlıkları törpüleyen bir etkiye sahipti, refleksleri körletti. Şimdi, ilk kez, "Ne oluyoruz, nereye götürülmek isteniyoruz?" haklı soruları yükseliyor. Umarız bu süreç hızı artarak devam eder.

Esas sonuç ise, psikolojik sıkıntılarımızdan kurtulmakla alınabilir. Evin etrafına duvar çekmeyi, bahçeyi korumalarla doldurmayı, kapıya alarm yerleştirmeyi, her yastığın altına silâh saklamayı gerektirmeyecek bir güven ortamı oluşturmakla... Bunu sağlamanın yolu ise basit: Evhamlardan kurtularak birbirimize hoşgörüyle bakmak...

Var mısınız?