Darbe ve itibar

Darbeler dönemi geride kaldı" demenin artık âlemi yok; Pakistan''daki Gen. Pervez Musharraf''in gerçekleştirdiği askerî müdahale bu iddiayı boşa çıkardı. "Darbe olsa bile destek bulamaz" söylemi de geçersiz; Pakistan''daki darbe, hem içeride hem de dışarıda, kendisini destekleyecek hâmiler buldu.

Daha darbenin ayı çıkmadan, Gen. Musharraf, Türkiye dahil bir dizi ülkede kabul gördü. Bütün bu gerçeklere rağmen, Pakistan darbesinin gösterdiği ve ileriye umutla bakmamızı gerektiren bir önemli durum var karşımızda: Darbe yapılabiliyor, destekçi de bulabiliyor, ancak darbecinin ''itibarı'' yok...

Gen. Musharraf Türkiye''de ciddi bir devlet adamı muamelesiyle karşılanmadı. Kendisini dâvet eden, ya da hiç değilse gelme talebini olumlu karşılayan, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel''in ''kendine özel'' sebepleri herhalde olmalı; ancak onun dışındaki temasları bayağı alt düzeyde kaldı Pakistanlı generalin. Kendisini Atatürk''e benzetmesi, yaptığına Türkiye''nin geçmişteki askerî müdahalelerinden gerekçe çıkarması pek hoş karşılanmadı. Düzenlediği basın toplantısına katılan genç muhabirlerin soruları bile muhataplarına hangi gözle baktıklarını dışa vuracak hafiflikteydi.

Darbelerin olabildiği, destek bulabildiği bir dünyada, yakalayabildiğimiz tek teselli, darbecinin itibar görmemesidir.

Bunu küçük görmüyorum; tersine, demokrasiye süngüyle müdahalenin itibar kırıcı bir eylem olarak görülmesi, yapay bir darbesizlik ortamından bile daha etkilidir. Dünya üzerindeki herhangi bir ülkede, siyasi sisteme müdahale etmeyi düşünen, karşılaşacağı muamelenin hoş olmayacağını idrak ederse, hevesinden vazgeçebilir.

Sisteme müdahalelerin kitleler için onur kırıcı bir yönü olduğu kesin. İnsana en doğal gelen yönetim biçimi kendi katılımının da sağlandığı yönetimdir. Darbeler ise, insan unsurunu ortadan kaldıran, gücü süngü ucuna bağlayan kesin bir yöntemdir ve doğallığa uzaktır. Bu bakımdan, kötü yönetilen, ya da yönetici kadronun yolsuzluklara bulaştığı ülkelerde meydana gelen radikal çözümler, ilk elde heyecanla karşılansa ve umut doğursa bile, kısa süre sonra daha koyu bir umutsuzluğa sebep oluyor. Çözüm vaadiyle gelenlerin sorun haline dönüşmesi ihtimali de işin cabası...

Gen. Musharraf''in Türkiye''ye gelmesi hiç değilse bunu anlamamız bakımından hayırlı oldu.

Ziyaretin, bazı emekli askerlerin, gazetelere, "Artık darbe olmayacak" teminatını verdikleri günlere denk düşmesi de ilginç. İstanbul''da şu günlerde devam eden ve önümüzdeki hafta çok sayıda ülkeden devlet başkanı ve başbakanın gelmesiyle zirvesine kavuşacak olan AGİT çalışmaları, Türkiye''nin önemli bir rüknü olduğu uluslararası câmianın insan haklarına standart getirme çabasının en son adımıdır. AGİT zirvesinin düzenlenebildiği, Avrupa Birliği''ne adaylığı söz konusu olan bir ülkede, birilerinin çıkıp "Artık darbe olmayacak" teminatını vermeleri çok garip kaçıyor. Böyle bir ülkenin gündemi bundan daha umutlandırıcı mesajlara açık olmalı.

Kaldı ki, Türkiye, başından geçen üç modern, bir post-modern darbe yüzünden, radikal çözümlerin sonuç getirmediğinin en çarpıcı örneklerinden birini teşkil ediyor. Sisteme dışarıdan müdahale ve insan iradesini dışlama yoluyla dayatılan yapay gündemler yüzünden bugünkü fazla iç açıcı olmayan durumumuzdayız. Bizden çok sonra kalkınma yarışına giren ülkelerin gerisine düşmemiz, ''bölgesel güç'' rolünü pekâlâ oynayabilecekken başkalarının peşine takılmamız, hep sistemin kesintiye uğraması yüzünden... Darbesiz veya darbe tehdidi altında geçirmediğimiz pek az serbest alanda ne yapılabildiyse, bugün, övünebildiğimiz onlardır.

Darbe yapılabilen ve darbecilerin içte ve dışta destek de bulabildikleri bir ortamda pek az bir güvence kalmış görünüyor. Ne yalan söyleyelim, bizce en büyük güvence o işte.