Endonezya"da pişen...

Endonezya''da olup bitenlere, azledilen cumhurbaşkanı Abdurrahman Vahid''in kimliği açısından bakıp ''irtica'' ile irtibat kurmak mümkün; Nahdat-ul Ulama adlı dinî kuruluşun geleneksel lideri olduğu bilinerek cumhurbaşkanı seçilmişti Vahid... Ya da, ülkenin bağımsızlık sonrası lideri Gen. Sukarno''nun kızı Megawati Sukarnoputri''nin onun yerine getirilmesine bakarak da konuya yaklaşabiliriz. Vahid askerlerin tercihi olarak cumhurbaşkanı olmuştu; Vahid''i koltuğa oturtan süngülerin bu kez onun karşısında yer alması da önemli. Gözü görmeyen, sürekli uyuklayan, algılaması sınırlı biriydi yerinden edilen cumhurbaşkanı; bu durum da zihinlerde çağrışımlar yaptırıyor, özellikle olayları Türkiye''den izliyorsanız...

Ancak, eğer Türkiye ile Endonezya arasında bir ilişki kurulacaksa, en önemli paralellik, iki ülke ekonomisinin de IMF''nin eline baktığı noktasında... Cumhurbaşkanı Vahid''i koltuğundan eden gelişmelerde IMF belirleyici bir rol oynadı...

Ülkeyi otuz yıldan fazla bir süre demir yumruğuyla yöneten Gen. Suharto, şimdilerde ''korku senaryoları'' içerisinde bizde de yer alan bir ''sosyal patlama'' sonucu koltuğunu kaybetti. Önce Suharto Ailesi''ni hedef alan yolsuzluk iddiaları ortalıkta dolaşmaya başladı, ardından üniversitelilerin başını çektiği toplumsal hareketler görüldü. Ekonominin gelişmelerden etkilenmemesi imkânsızdı; Suharto IMF''nin kapısını çaldı... Hayrettir; IMF, Endonezya''nın cesâmetine uygun yüklü bir yardım programıyla ateşi söndürmeye koştu. Ancak, 40 milyar dolarlık krediye bağlı ''güçlü ekonomi programı'', Endonezya''yı krizden krize sürükledi...

Bugün yaşanan krizin yeni boyutudur. İki yıl önce, biraz da dış baskılarla ve ''uzlaşma formülü'' olarak cumhurbaşkanlığına seçilirken gözünün görmemesi, idrak mekanizmasını sürekli açık tutamaması sorun teşkil etmeyen Vahid, bir süreden beri yoğun eleştirilere muhataptı. Her fırsatta âcizliği gözler önüne seriliyor ve sağlığının ülkeyi yönetecek sağlamlıkta olmadığı vurgulanıyordu. Nüfus çoğunluğu gençlerden oluşan Endonezya''da, o gitti diye üzülecek pek az kişi var bugün. İki yıl önce "Gel, bizi kurtar" diye eteğine yapışılan kişi sanki o değil...

Dünya sisteminin Abdurrahman Vahid''i gözden çıkardığı bir süreden beri belliydi zaten. Vaat ettiği yeni ''yardım paketi''nde yer alan kredi dilimlerini serbest bırakmada altı aydan uzun bir süredir nazlı davranıyor IMF... Ekonomiden sorumlu bakan Rizal Hamli Washington''u komşu kapısı haline getirdiği halde... IMF, Cakarta yönetiminden bankalar sistemini köklü biçimde elden geçirmesini talep edip duruyor; Cumhurbaşkanı Vahid ise, Endonezya''nın Enis Öksüz''ü durumundaki sanayi ve ticaret bakanı Luhut Panjaitan''ın ağzından, "Ekonomik program yürürlükte, ancak IMF programın ayrıntılarına karışmamalı" mesajını verip duruyordu...

Türkiye''nin bu ay içinde karşılaştığı ''IMF krizi'' ile Endonezya''da yaşananlar arasındaki benzerliklere daha önce de dikkat çekmiştim ("Endonezya fazla uzak değil", 9 Temmuz 2001); o yazıda, Vahid döneminin sonuna yaklaşıldığını belirttikten sonra, Meclis''in Vahid''i azledeceği öngörüsünde de bulunmuştum. Önce Vahid Meclis''i feshetmeye teşebbüs etti; ordu ve partiler el ele verince, Vahid''in teşebbüsü akim kaldı. Bütün milletvekilleri cumhurbaşkanının azli yönünde oy kullandılar. "Ordunun eliyle getirdiği Vahid''e karşı tavır almasında ekonomik krizin en fazla askerlerin durumunu kötüleştirmesi de rol oynadı" tespitinde bulunan yorumcular da var. Diktatör Suharto devrilince ülkedeki ''vesayet rejimi''nin sona erdiği beklentisi şu sıralarda yaşananlarla iyice buharlaştı.

Yeni cumhurbaşkanı Megawati Sukarnoputri Washington''un ilk tercihiydi aslında; ancak Suharto''yu deviren sokağın talepleriyle Sukarno''nun kızının en etkili konuma gelmesi arasında uyuşmazlık vardı; bir ''ara formül'' olarak Vahid devreye sokulmuştu. Sokak, ''pancasila'' denilen ''beş ilke'' etrafında oluşturulmuş devlet felsefesinde köklü değişiklikler beklentisindeydi; Sukarnoputri yönetimi o devlet felsefesinin devamı anlamına geliyor...

Dünya tekdüze, zevksiz ve yavan bir hal alıyor gerçekten; en karmaşık gibi görünen olaylar bile, deneyimli gözlemcilere, belli bir senaryoya uygun sahneye konuldukları izlenimini veriyor.