Hayırlı olsun

Demirel''i 81 yaşına kadar Çankaya Köşkü''nde tutmaya karar vermek ve bunu ''istikrar'' kavramı arkasına sığınarak gerçekleştirmek istikrarı kişilere indirgemeci bir tavır...

Kurallar uygulanmak için konulur; bizde ise her kural keyfî olarak değiştirilene kadar yürürlükte kalıyor... Bunun son örneğini bir süredir devam eden cumhurbaşkanlığı süresiyle ilgili tartışmalarda yaşıyoruz. 1982 Anayasası kaleme alınırken, devletin başına gelecek kişinin görevde kalacağı süre, kendisine tanınan yetkiler ve yüklenilen sorumluluklar göz önünde bulundurularak kurala bağlanmıştı: Yedi yıllık tek dönem... Şimdi ne yaşadık? Yetki ve sorumluluklar aynı kaldığı halde, cumhurbaşkanının süresi, beşer yıllık iki dönem haline getirilmek istendi...

İlk bakışta mâsum bir arzu gibi görünüyor. Tartışmalar ister istemez kişilikler çerçevesine kaydığı için, yapılmak istenen düzenleme Süleyman Demirel''in ''özel durumu'' ile ilintilendiriliyor... İşi esas zorlaştıran da bu durum zaten; bütün bir toplumu bağlaması gereken anayasanın kişilerin keyfine göre değiştirilebilecek bir ''yaz boz tahtası'' olarak algılanmasına yol açtı bu tavır... Dünkü oylama sırasında gördük: Anayasa, anayasada verilen bir hak kullanılarak ihlâl edilmek istendi...

İngiltere''nin yazılı bir anayasa metni yok; 13. yüzyıldan kalma bir belge üzerine oturan gelenekler anayasa hükmünde orada. Bir çok ülke, anayasasını, değişen şartlara kolayca uyum sağlamaya imkân verecek kısa bir metin olarak tutarak bugünlere geldi. Bizim gibi, korkunun dağları beklediği ülkelerde, anayasalar, kırk ambar gibi, her derde deva olacağı sanılan ayrıntılarla yüklü olarak kaleme alınıyorlar; ihtiyaç kalmadığına inanılan maddeler sonradan kolayca budanabiliyor...

Dünkü oylamanın istenen değişikliğin elde edilmesini sağlayacak biçimde sonuçlandığını düşünelim bir an; acaba bu, ülkenin hangi sorununu çözmeye yarayacak? Demirel''i 81 yaşına kadar Çankaya Köşkü''nde tutmaya karar vermek ve bunu ''istikrar'' kavramı arkasına sığınarak gerçekleştirmek istikrarı kişilere indirgemeci bir tavır... Bu tavrın doğal uzantısı, önümüzdeki beş yıldan sonra, aynı kişinin görev süresini bir beş yıl daha uzatma talebi olacaktır... Bugünü anayasayı değiştirerek kurtarmanın yolunu bulan politikacılar, tabii arada daha başka bir gelişme yaşanmazsa, beş yıl sonra bir kez daha anayasayı değiştirmek için kollarını sıvamaya kalkacaklardır...

Anayasalarını kolay değiştirilemez bir ''devlet kurucu metin'' olarak görenler ile aramızdaki farklılık da bu noktada sırıtıyor işte: Bizde sistem kişiler üzerine oturuyor, sistemin çalışması makamlarda oturan kişilerin keyfine göre oluyor; buna karşılık, rakip görüşlere sahip kişilerin birbiri ardına iktidara geldiği ülkelerde, makamların gücü belli sınırlar içerisinde kalıyor, kimse makamını sistemi esnetme veya zorlama aracı olarak kullanmıyor... Bu iki tavrın hiç beklenmedik bir de sonucu var: Bizde iktidarda oturanların kimliği değişse bile uyguladıkları politikalar aynı kalıyor; ötekilerdeyse her iktidar kendi damgasını ülkenin geleceğine vurabiliyor...

Dünkü oylama öncesinde yaşanan tartışmaların hiç kuşkusuz bir büyük kötülüğü oldu: Daha önce, özellikle olağanüstü dönemlerin kendine özgü şartlarında, belli odaklardan gelen baskı ve zorlamalar sonuç almada etkiliydi; ancak olağan dönemde, belli odakların açık zorlaması olmadığı halde, bir anlamsızlık ilk kez ülke gündemine dayatılabildi ve sonuna kadar zorlanabildi... "Karşı çıkanı anasından doğduğuna pişman ederim" veya "Buradan ayrılırsam tavuk beslemem" türü cümlelerin ardına gizli anlamların etkilediği bir ortam doğuverdi...

Olumsuz görüntüler bununla da sınırlı kalmadı; bir başka büyük ayıp en sorumlu kişiler tarafından sergilendi. Hangi düzeyde olursa olsun seçimler bir ''al gülüm ver gülüm'' hesabına dayanır; bunun tek istisnası ülkenin birlik ve bütünlüğünü temsil eden cumhurbaşkanının seçimiydi. İlk kez bu seçimde, Demirel ve Ecevit el ele, milletvekili maaşlarını, bazı anti-demokratik yasa maddelerinin kaldırılmasını seçim pazarlığı olarak kullandı...

Cumhurbaşkanlığı üzerinde hiç şâibe bulunmaması gereken bir makamdır; son bir kaç ayın görüntüleri ve tartışmaları makamın itibarını bayağı hırpaladı. Yıpranma yüzünden üzülmeli mi, yoksa dünkü sonuç çıktığı için sevinmeli mi şimdilik bilmek zor. Tek umudum, yıpranmanın etkilerinin uzun süreli olmaması...

Ne diyelim, hayırlı olsun...