Hokkabaz şapkası

Her oyunda ''sürpriz'' ögesi önemlidir, seyirciyi salonda alıkoyan, koltuğuna mıhlayan bir sonraki sahnede ne olacağını bilmemesidir...

İçimde aldatılmak istendiğime dair bir his var, neden? Neden herşeyi beni belli bir çizgiye çekmek için kurulmuş bir tuzak olarak görüyorum? Neden sürekli arkama bakmak, geleceği kuşkuyla karşılamak ihtiyacını duyuyorum?

"Bu sorular da nereden çıktı?" diyeceklerin bile benimle aynı ruh halini paylaştıklarına eminim. Türkiye''de, özellikle siyasi alanda, meydana gelen gelişmelerin neredeyse hepsi, sanki inceden inceye hesaplanmış, günü belirlenmiş şeyler... Her olay belli bir eksen etrafında meydana geliyor ve aynı sonucu almaya yarıyor. Eğer, bir gelişme beklenen sonucu getirmiyorsa, tıpkı hokkabazın incik boncukla, tavşan ve kuşla dolu şapkası gibi, şapkadan yeni bir şey daha çıkartılıyor...

Cumhurbaşkanlığı seçimini bu gözle ele alalım.

Şimdi Çankaya Köşkü''nde oturan Süleyman Demirel, bundan yedi yıl önce, bir dönemliğine cumhurbaşkanı seçilmişti. Anayasayı kaleme alanlar ''5+5''lik iki dönem de öngörebilirlerdi cumhurbaşkanları için; ancak verdikleri yetkileri kullanan birinin on yıl süreyle işbaşında kalmasını, belli ki, tehlikeli bulmuşlar... Yedi yıllık tek dönem için seçilen Demirel, eğer çalışmalar sonuç verir ve anayasa istendiği gibi değiştirilirse, en azından 12 yıl işbaşında kalacak...

Türkiye''de (başka ülkelerde de öyle) anayasa değiştirmek bayağı zor bir iştir; sistemin mantığına aykırı bir süre uzatımı için kişiye özel bir anayasa değişikliğini gerçekleştirmek ise âdeta imkânsız... Ancak ne görüyoruz? Daha cumhurbaşkanlığı seçim takviminin yapraklarını koparmaya fırsat kalmadan birbiri ardına meydana gelen gelişmelerle, zoru kolaylaştıracak bir süreç başladı bile... Her yeni gelişme, deveye hendek atlatmaktan daha zor olan süre uzatmayı sağlamaya yönelik... Son örneği 312 tartışmalarında yaşıyoruz; FP''yi değişiklik teklifine olumlu oy kullanmaya itebilecek siyasi yasaklılık cezasını sanki Diyarbakır DGM vermedi de, anayasadaki gerekli düzenlemeyi planlayan el bunu sağladı. Oysa, bizde yargı bağımsız...

Zaten, kuşkuyu diri tutan da, birbirinden bağımsız dişlilerin, sanki aralarında bir temas noktası varmış gibi çalıştıkları hissine kapılmamız değil mi?

Bu hissi besleyen bir nokta da, kurallar değiştirilerek süresi uzatılmak istenen Cumhurbaşkanı Demirel''in halk desteğinin en zayıf olduğu bir dönemde bu gelişmelerin yaşanması... Kamuoyu yoklamaları, kendilerine "Demirel bir dönem daha başımızda kalsın mı?" diye sorulan insanların büyük bir çoğunlukla "Hayır" cevabı verdiklerine işaret ediyor... Demirel ''Siyaset Meydanı'' için rektörler tarafından özel seçilmiş ''uslu'' gençler karşısına çıkıyor, orada da hesaba çekiliyor... Televizyonların telefon anketleri de aleyhinde; önceki gece, bir programda "Süleyman Demirel mi, Kamer Genç mi?" sorusuna muhatap olan seyircilerden telefon etme zahmetine katlanan 7000 kişiden yüzde 81''i "Kamer Genç" cevabını vermiş...

Bizim gibi gelişmeleri etkileme gücü bulunmayanlara, izlediklerimizin, çok önceden yazılmış bir piyes olduğu, aktörlerin yazarın kendilerine biçtiği rolü oynamaktan öte bir şey yapmadıkları hissini vermesi doğal; ancak aktörlerin de kafalarından aynı düşünceleri geçirdikleri anlaşılıyor ki, işte bu doğal değil... Doğal değil, çünkü, bu tür politik piyeslerin başarısı gönüllü aktörlerine sezdirmeden oynatılmasındadır... Oysa, 312 kıskacındaki FP''yi ''5+5'' formulüne iten gelişmeleri değerlendiren Şevket Kazan''ın, "Göreceksiniz bir şey olacak, hem 312 kalkacak, hem de Demirel''in süresi uzayacak" demesi de gösteriyor ki, oyuncular durumun farkındalar... Karanlıkta oldukları tek nokta ''ne olacağını'' bilmemeleri...

Her oyunda ''sürpriz'' ögesi önemlidir, seyirciyi salonda alıkoyan, koltuğuna mıhlayan bir sonraki sahnede ne olacağını bilmemesidir... Bizim oyunu kaleme alan da, belli ki, usta bir piyes yazarı; nefeslerimizi tutmuş son sahneyi bekliyoruz...

Batı dillerinde Lâtinceden alınma "Deus ex machine" diye, oyunun ortasına düşen hiç hesapsız yepyeni bir unsur anlamına bir deyim vardır; bizim oyunda da bu oyunu bozacak hesapsız bir yeni unsur gerekiyor... O zamana kadar ''paranoya'' alâmetlerine tahammül edeceksiniz artık...