İki ayrıntı

ABD başkanı Bill Clinton''un Türkiye ziyareti şaşaalı geçtiği için bazı ayrıntılar dikkatlerden kaçıyor. Oysa, "Şeytan ayrıntıda gizli" olduğundan, hiçbir anormallik gözden kaçırılmamalı. Aksi halde, bazı ayrıntılar yüzünden ileride başımız ağrıyabilir. En önemli ayrıntı, Clinton''un Türkiye''ye vardığı sırasında yaşananlar... Başkanın uçağı beklenenden bir saat geç indi meydana.

Türkiye bir süredir ''mütekabiliyet'' ilkesini ısrarlı biçimde uyguladığı için, başkanın bürokratlar tarafından karşılanması, törenin ise ertesi gün Çankaya Köşkü''nde yapılması gerekiyordu; oysa Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel havaalanına bizzat gelerek karşıladı konuğunu. ABD başkanının bu sürprizden haberdar edilmediği indiği sırada verdiği görüntüden belliydi...

Bu soru zihnimizde olarak kulislerde dolaşınca bazı ipuçlarına ulaşabildik. Cumhurbaşkanı Demirel''i havaalanına getiren Kıbrıs konusunda yaşanan sıkıntılar... KKTC Cumhurbaşkanı Rauf Denktaş''ın, "BM genel sekreterinin benden yalnızca ''Ekselans'', Klerides''ten ''Başkan'' sıfatıyla söz etmesini kabul edemem, New York görüşmelerine katılmıyorum" açıklamasıyla bir gerilim yaşandığı anlaşılıyor. Clinton''un havadayken Ankara''ya konuyla ilgili bir mesaj geçtiği, uçak alana inene kadar Kıbrıs ile Ankara arasında yoğun bir telefon trafiğine tanık olunduğu söyleniyor... Cumhurbaşkanı Demirel''in, "Merak etmeyin, sorun çözüldü" mesajını bizzat vermek üzere havaalanına koştuğu ısrarlı ileri sürülüyor.

Bu ''ayrıntı'' neden önemli? Şundan: ABD başkanı Clinton, yola çıkmadan önce başlattığı Türkiye''ye yönelik mesajlarında sürekli bazı beklentilerini dile getiriyor; Kıbrıs sorununa çözüm bulunması bunlardan sadece biri. Perde gerisinde başlamış olan ''çözüm'' arayışları New York görüşmeleri formulüne kilitlenmişti; Denktaş''ın "Gitmiyorum" resti, Clinton imzasını taşıyan ABD Kıbrıs planını suya düşürebilecekti. Denktaş''ı bir biçimde sözünden döndüren gelişme, beklenti ve talepleri konusunda Amerika''nın ne kadar kararlı olduğunu dışa vuruyor...

Şunu bilmekte yarar var: Her ne kadar kendisi için kullanılan sıfata itiraz ediyor görünse bile, Denktaş, ABD güdümündeki ''çözüm arayışı'' konusunda derin ve giderilmesi güç kuşkulara sahip. ''Sıfat'' farklılığına itiraz görüşmelere katılmamanın bahanesiydi Denktaş için... Ancak, ABD kararlılığını Ankara''ya bildirince, Clinton daha havadayken çarklar çalıştı ve Denktaş New York''a gitmeye ''ikna'' edildi. Cumhurbaşkanı Demirel''in havaalanına kadar giderek haberi bizzat vermesi ise, Türkiye''nin, ABD taleplerini yerine getirme konusundaki durumunun fotoğrafıdır...

Bu ''ayrıntı'', bize, Clinton''un Türkiye''den beklentileriyle ilgili bir çetele tutma zorunluluğu yüklüyor. Muhtemelen Washington''daki bazı görevlilerde aynı çetelenin tarihlendirilmiş bir benzeri de vardır.

İkinci ''ayrıntı'', Clinton''un temaslarına başlar başlamaz açıkladığı 1 milyar dolarlık Eximbank kredisiyle ilgili... Amerikan Eximbank''ı, Clinton Ankara''dan ayrılmadan, kredinin kullanıma açılması kararını aldı.

Başbakan Bülent Ecevit''in Washington ziyareti sırasında, Amerikan başkentindeki kaynaklardan, Clinton yönetiminin deprem felâketi sebebiyle Türkiye''ye yardım jesti yapmaya hazırlandığını öğrenmiştik. Bütçeye ek yük getiren uygulamalar Kongre onayı gerektiriyor; bu sebeple, yardımın dolaylı bir yoldan yapılması düşünülüyordu. Amerikan kaynaklı ithalatta kullanılabilecek Eximbank kredisi bu yollardan biriydi. Kaynağımız, o sırada yazdığımız gibi, miktarın 1 milyar dolar olacağını da söylemişti. Bu rakamın tespitinde Avrupa Birliği''nin deprem yardımı olarak ayırdığı 700 milyon dolarlık fonun üzerine çıkma niyeti rol oynamıştı. "AB 700 milyon verirse, biz 1 milyar vermeliyiz" diye düşünmüştü Amerikalılar... Ancak, yönetimin, Ecevit Washington''a gelmeden önce kararlaştırdığı deprem yardımı, ne olmuşsa olmuş, ekonomiden sorumlu devlet bakanı Recep Önal tarafından, "İhtiyacımız yok" diye en baştan reddedilmişti. Görüştüğümüz Amerikalılar bu reddetme olayından duydukları şaşkınlığı saklayamıyorlardı. Clinton''un ''sürpriz jest'' diye sunulan Eximbank kredisi biçimindeki deprem yardımı, ABD''nin bir ay önce kullandırmaya karar verdiği miktardır.

Bu ''ayrıntı'' da önemli. Şundan: ABD, bir kere karar verdi mi, onu mutlaka yerine getireceğini, bir de bu yolla duyurmuş oluyor...

Ayrıntıları gözden kaçırırsak sıkıntımız büyür; bu iki ayrıntı, bizce, önümüzdeki dönemin ne kadar çetin geçeceğinin en açık işaretleri.