Kısa metrajlı belgesel

Son bir kaç yıla ağrlığını koyan üç olay aynı hafta içinde üst üste kendini belli etti: Siyasi cinayetlerden sonuncusunda Prof. Ahmet Taner Kışlalı hayatını kaybetti... Çok iyi korunan 25. kattaki işyerinde işadamı Özdemir Sabancı''yı 1996 başında öldürenlerden Fehriye Erdal Belçika''da saklandığı örgüt evinde yakalandı...

Tefeci olduğu söylenen Nesim Malki''yi öldürme eylemine cânileri azmettirdiği iddiasıyla aranan ve yurtdışında olduğu sanılan Erol Evcil, bir yıla yakın süredir saklandığı Mudanya''daki bir villada yakayı ele verdi...

İlk bakışta birbiriyle ilgisiz, ilintisiz gibi görünen bu üç olay, 2000 yılı öncesi Türkiyesi''nin kısa metrajlı bir belgeli gibi aslında.

Belgeselin Erol Evcil''le ilgili karelerinde, küçük yaşta iş hayatına atılan hırslı bir ''vatan evlâdı''nın, bir çok yönden kendisine benzeyen başka ''vatan evlâtları'' ile kesişen yolları görülüyor... Alaettin Çakıcı''nın yakın dostu, özelleştirme kralları Hayyam Gariboğlu ve Korkmaz Yiğit''in dostları... Siyasi hayattan işadamı Cavit Çağlar ile yakın... Eli sıkı bir bankacı olarak bilinen, Org. Çevik Bir''in tenis arkadaşı İş Bankası genel müdürü Ünal Korukçu ile 150 milyon dolarlık kredi kotaracak kadar al takke ver külâh... Emniyet müdürleri, il jandarma komutanları ve valilerin dostu... Olayın yan figürleri arasında cumhurbaşkanından jandarma genel komutanı eski MİT başkanına kadar bir dizi başka ünlü de var...

Özdemir Sabancı cinayetini işleyenler olarak takdim edilen üç kişiyle ilgili karelerde bir başka özel ilgi alanından kişiler var... Terörle irtibatlı ideolojik örgütler dünyası bu. Örgütün başı, her baskında bir kadını (Paris''tekinde karısını, Bruge''dakinde Fehriye''yi) geride bırakarak kayıplara karışıyor... ''Câniler'' üç kişi; ilki olan Mustafa Duyar Şam''daki Türk büyükelçiliğine sığındıktan sonra gençliğinin en ''mutlu'' günlerini -hayrettir- cezaevinde yaşıyor: Önce çocuk sahibi oluyor, sonra da çocuğunun kendisi gibi hükümlü olan annesiyle evleniyor... Tatbikatta, yüreği titremeden, "Onu da ben öldürdüm, onu da, onu da" dedikten sonra, o günün iktidarınca, olmayan bir pişmanlık yasasıyla affedilmek isteniyor Mustafa Duyar... ''Karagümrük Çetesi'' denilen bir grupça öldürülmesi hikâyenin sonu olmuyor; Fehriye''li kare devreye giriyor...

Ahmet Taner Kışlalı her darbe öncesi yaşanan siyasi cinayetler furyasının son ismi; 1990 başından bu yana, hepsi de Ankara''da işlenen dördüncü cinayetin kurbanı. Bütün cinayetlerin ortak noktası dosyalarının üzerinde bildik iki sözcüğün yazılı olması: ''Fâili meçhul''. Bir başka ortak nokta, hepsinin aynı çizgiden (Kemalist, Atatürkçü Düşünce Derneği mensubu ve Cumhuriyet yazarı) seçilmesi... Her cinayet sonrası düzenlenen görkemli cenaze törenlerinde hep aynı kesimin suçlanması da bir diğer ortak nokta... Şimdilik pek az kişinin dile getirdiği bir büyük kuşku da hepsinde ortak: Devlet içinde yuvalanmış çetelerle siyasi cinayetler arasında irtibat bulunması...

Erol Evcil, kendisine ait karelerde, iş dünyası, bankacılık âlemi ve siyasi hayattan kişilerle birarada fotoğraf veriyor; aynı kişilerin bir bölümü fikir dünyası ve basından Ahmet Taner Kışlalı''nın cenazesinde de görülüyorlar. Ne tuhaf, gizli örgütler ve ideolojiler dünyasından Mustafa Duyar ile Fehriye Erdal''ın içinde yer aldığı karelerin kenar köşelerinde de, silüet olarak, aynı tiplerin varlığını sezer gibi oluyoruz... Bir olayda emniyet müdürü sıfatını taşıyan kişi, ötekinde statü olarak büyümüş ve vali olmuş sözün gelişi... Ya da, birinde suçluyu arayan diğerinde suçlunun arkadaşı gözüküyor. Kışlalı cinayetine en sert tepkiyi veren örgütlerden birinin başkanı tefecinin ölümünden suçlanan kişiye verilen batık krediyi aklayan raporun müellifi çıkabiliyor...

Kısa metrajlı belgeselimizin konu aldığı zaman dilimi, ara sıra flash-back''ler ile çok gerilere gitmek gerekse de, son üç yıldan ibaret aslında. Cinayetler, krediler, cenaze törenleri hep son üç yılın görüntüleri... O görüntülerin üzerine, aynı zaman diliminde, sanki ana temayla ilgisi yokmuş gibi gelen başka görüntüler de biniyor: Başörtülü kızların üniversite ve İmam Hatip kapılarında bekleşmeleri... Hükümetlerin düşürülüp yeni hükümetlerin kurulması... Susurluk''ta bir kamyonun bir mersedese çarpması... Devir-teslim törenleri...

İlginç bir kısa metrajlı belgesel bu; ilginçliği, Cumhuriyet''in 76. yılını kutlamış Türkiye''nin 2000 yılına girerken verdiği fotoğrafı iyi yansıtmasından... Kışlalı''nın ''beklenmedik'' ölümü yüzünden şaşkınlığa uğramış kuklacıların, sihirbazlığa soyunup, şapkalarından iki kukla tavşanı birden çıkartmaları fena olmadı aslında. Aksi halde, manzarayı bu kadar açık seçik göremeyebilirdik...

Ayrıntılarda boğulmayın, kısa metrajlı belgeselin karelerini gözden kaçırmayın.