Olağana duyulan özlem

Ordudaki görev değişikliklerinin bizdeki kadar heyecan uyandırdığı bir başka ülke var mıdır dersiniz? Şu birkaç gün içerisinde konuyla ilgili çıkan haberlerde geçen isimleri, bildiğiniz herhangi bir ülkeden mukabilleriyle değiştirin, bu durumun ne kadar anlamsız kaçtığını derhal fark edersiniz. Devir-teslim töreniyle ilgili haberlerin gazete manşetlerine tırmanması beklenen bugün iyi bir fırsat sağlıyor eksersiz yapmak isteyene...

Sadece “En büyük asker bizim asker” mantığıyla izah edemeyiz bu ilgi yoğunluğunu... Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda askerin oynadığı merkezî rol de bugünü yeterince açıklayıcı değil. Akla gelebilecek başka sebepler ise, hem ülke açısından hem de kayırılmak istenen kurumlar açısından, fazla iç açıcı olmayacaktır.

Türkiye, başkalarının kendisine biçtiği rollerle oyalanmak yerine dünyanın almakta olduğu yeni biçimin önüne çıkardığı fırsatlardan yararlanacaksa, sistemi oluşturan devlet birimleri arasındaki ilişkileri hızla yeniden tanımlamak zorundadır. Askeri ön planda tutarak da karşılayabilir yeni dünyayı Türkiye; ancak öyle bir dünyada Türkiye’nin üstleneceği konumda Türk Silâhlı Kuvvetleri’nin (TSK) rolü askerler tarafından bile beğenilmeyecektir. Ulusal çıkarlarımıza en uygun, ülkemize yakışan rolün ise, TSK’nın bu kadar ön planda olduğu bir sistemle oynanması mümkün değildir.

Başka ülkelerde devletin eş düzeydeki birimleri arasında yaşanması sağlık âlâmeti görülen çelişki ve çatışmalar bizde eş düzeyde olmayan kurumlar arasında patlak veriyor. ABD’de sözgelimi, yasama (Kongre) ile yürütme (Beyaz Saray) arasında zaman zaman kendini belli eden çelişki, bazı sözlerin yerine getirilmemesinin mâzereti olarak kullanılabiliyor; ‘kuvvetler ayırımı’ ilkesi her zaman geçerli bir gerekçedir ABD’de... Fransa’da da, iktidar-muhalefet çelişkisi ‘dost’ ülkelere atılan kazıklarda bahane olarak kullanılabiliyor...

Seçilmiş siyasî unsurların, birbiriyle çelişen, zaman zaman çatışan tavırlar almasının o ülke sistemi açısından herhangi bir mahzuru olması beklenemez...

Bizde ise tavırları çelişen ve çatışan kurumlar eş düzeyde olmayabiliyor her zaman. ‘Yürütme’ kuvvetinin içinde yer alan Cumhurbaşkanı, ara sıra da olsa, yürütmenin öteki unsuru olan hükümetle karşı karşıya gelmiyor mu? Daha yıpratıcı olan ise seçilmişler ile atanmışlar arasında yaşanan sürtüşmeler; askerlerin açıklamaları hükümete yönelik eleştiriler olarak yorumlandığında, bu, bir siyasî manevra ve taktik olma gücünü de yitiriyor...

İktidar-muhalefet çatışması ya da kuvvetler arasındaki çelişkili tavırlar, bu durumun söz konusu olduğu Batılı ülkeleri, başka ülkelerle ve uluslararası kuruluşlarla ilişkilerinde rahatlatabiliyor... Daha çok eş düzeyde olmayan ihtilâfların görüldüğü ülkemiz ise, bu yüzden, öteki ülkeler karşısında zayıf düşüyor... Sistemi zora düşüren, ulusal çıkarlara ters bir durum bu.

Türkiye’nin ekonomide yaşadığı sıkıntıların, uluslararası ilişkilerde hakkı olan konumu bir türlü elde edememesinin sebepleri arandığında ilk sıraya sistemindeki bu çarpıklığı yerleştirmek gerekiyor. Bu ilişki bozukluğunun ülkeye neye mâl olduğunu zihnimizde bir tartalım bakalım.

Hiç unutulmaması gereken bir gerçeği hatırlatmanın zamanı: Atanmışlar, hangi kurumun başında yer alıyor olursa olsunlar, o yerlere seçilmişlerin tercihi olarak geliyorlar. Sözgelimi, Genelkurmay Başkanının kim olacağını hükümet belirliyor, Cumhurbaşkanı da onaylıyor... Cumhurbaşkanını ikna edebileceğine inanırsa bu anayasal yetkisini istediği her zaman kullanabilir hükümet... Bugüne kadar pek kullanılmamış olması, bu yetkinin bundan sonra kullanılmayacağı anlamına gelmez.

Bir dahaki devir-teslim töreni nasıl geçecek acaba? Ya da şöyle sorayım: Başka ülkelerde alışıldığı türden bir olağanlaşmayı biz ne zaman yaşayacağız?