Solun aczi

Başbakan Bülent Ecevit''in, vaktiyle kendisinin de aralarında yer aldığı Türk solunu, "Geçmişte de bir çok yeniliğe solculuk adına karşı çıkmışlardı" diye suçlaması, kolay kolay yatışmayacağı anlaşılan bir tartışma başlattı. Kendini hâlâ solda gören bazıları, "Evet, yanlıştaydık" deme fikir namusunu gösterirken, kimi, "Biz o zaman da yanılmamıştık" iddiasıyla karşımızdalar.

Boğaz köprüsü yapılmasaymış daha iyi olacakmış; televizyon onların dediği gibi çıkmış, zihin bulandırıyormuş...

Aslında solun yanılgısını sadece yerli solcularla sınırlamak çok yanlış. Şimdi etkilerini tartıştığımız 1960''lı ve 1970''li yıllarda, bizdeki solun savunduğu bir çok konu, ya doğrudan ithal ya da esinlenme olarak dışarıyla ilişkiliydi. Sözgelimi, bizde köprüye veya televizyona karşı çıkanlar, solun Avrupa''da nükleer teknolojiye isyanını taklit ediyorlardı; hemen hemen aynı sözcüklerle... Sadece Türkiye''de değil dünyanın başka yerlerinde de beklentilerinde yanıldı sol, insanlığın yürüyüşünün hangi yöne olduğunu doğru kavrayamadı.

O dönem solun en öndegelen isimlerinden biri Bertrand Russell''dı, hatırlayacaksınız... Russell''ın hemen bütün kitapları Türkçeye çevrildi, onun kurduğu ''insanlık mahkemesi'' üyeleri arasına seçilmesi Mehmet Ali Aybar''a itibar kazandırdı. 1962 yılında, Russell, "Dünyayı kana bulayacak bir nükleer savaş kaçınılmaz" demiş, çıkacak savaşa süre de biçmişti: Bir kaç ay... Romancı C. P. Snow da aynı görüşteydi; "Bu benim görüşüm veya tahminim değil" diyor ve ekliyordu Snow, "Bu bir bilimsel kesinliktir..." Dünyanın onların beklediği türden bir nükleer çılgınlığa sürüklenmediğini hatırlatmaya bile gerek yok.

Solun etkisi iki uluslararası komisyonun çalışmalarında da hissedilmişti. Bizim solcuların uzun süre ellerinden düşürmedikleri Roma Kulübü''nün ''Gelişmenin sınırları'' (the limits to growth) başlıklı raporu ile Alman sosyal demokratı Willy Brand''ın başkanlığındaki ''Kuzey-Güney raporu'' (North-South report) dünya için ''kıyamet senaryoları'' yazıyorlardı. Roma Kulübü 1972''de şu tahminlerde bulunmuştu: Dokuz yıl içerisinde dünyada altın kalmayacak; gümüş, cıva ve teneke 15 yıl içinde tükenecek, petrol de 20 yılda. Bu doğal kaynakların hiçbirinin eksikliği bugün bile çekilmiyor; petrole şimdi biçilen ömür bir kaç nesli idare edecek kadar. Willy Brand''ın komisyonu da, varsıllarla yoksullar arasında bir dünya savaşı öngörüyordu.

Türkiye''de Boğaz köprüsüne ve televizyona karşı çıkan solcuların ABD''deki fikirdaşları, rejiminin özellikleri yüzünden, çevre kirliliği ve fazla nüfusun Amerika''nın sonunu getireceği iddiasındaydılar. 1960''ların popüler sol el kitaplarından birinde, 1983 yılında, Amerika''nın tarım üretiminin müthiş azalacağı (gerçek rekolte kitapta öngörülenden tam üç misli fazla oldu), etin bellekten silineceği, gıda maddelerinin karneye bağlanacağı öngörülüyordu. Böyle bir ülkede kent ayaklanmaları yaşanması kaçınılmazdı. Hatta, nükleer güce kavuşan Japonya''nın bir punduna getirip Çin-Sovyet eksenine katılıp ABD''ye savaş açacağı da beklentiler arasındaydı.

Solun en açık sözlü taraftarları Türkiye''deki durumu, "Bizim yenilgimiz" diye yansıtmaktan ve aslında sol düşüncenin dünyada hâlâ güçlü ve etkili olduğu iddiasını dile getirmekten vazgeçmiyorlar. Oysa, kendimize özgü sebeplerle etkisini bizde çok daha büyük çapta yitirmiş olan sol düşünce, dünyanın her tarafında çöktü. Bunun en önemli sebebi, tıpkı bizdeki olumlu bütün projelere ''sol'' mülâhazalarla karşı çıkanların kendilerini ve etkilediklerini yanıltmaları gibi, dünyanın öbür köşelerindeki sol hareketlerin de, bağnazlık eseri beklentilerinin boşa çıkmasıdır. Herkes Başbakan Bülent Ecevit gibi sol mâzisini ve o mâzide oynadığı olumsuz rolü kolayca unutup suçlayıcı tavır alamıyor. Başka ülkelerdeki yenik sol eskiyi hatırlatmamak için özel çaba gösteriyor, o dönemin dergileri, gazeteleri çoktan kepenk indirdi; bizimkilerin çoğu ise, hâlâ, "Yıkılmadık, ayaktayız" iddiasındalar...

Solun dünyayı algılamaktaki başarısızlığı, insanlığın gittiği istikameti kavramadaki acziyeti herkese ders olmalı.