Liberal tartışmalarına bir katkı!

İktidarla liberaller arasında yaşanan gerilime dair son günlerde bir tartışmadır gidiyor… Hayır, buradan tartışmaya girme ve taraf olma niyetinde değilim...

Söz liberallerden açılmışken otuz birinci senei devriyesindeki 24 Ocak 1980 İstikrar Kararları''ndan bahsetmemek olmaz.

Kabul etmek gerekiyor ki; 24 Ocak kararları Türkiye açısından bir "kırılma noktasıdır". Bu meyanda da, Türkiye''deki liberalizm tarihi ve gelişimi açısından da 24 Ocak son derece önemli bir başlangıç noktasını oluşturmaktadır.

24 Ocak kararları, zaten o güne kadar var olan liberal paradigmanın ekonomik hayata pratik olarak geçirilme tarihidir. Söz konusu kararlar, şüphesiz öncesi ve sonrası ile uygulamaları ve sonuçları ile sadece ekonomik değil aynı zamanda da sosyal yönleriyle de ele alınmalıdır.

12 Eylül''deki darbe öncesinde bir azınlık hükümeti kuran Demirel, Özal''ı yetkilendirerek bir ekip hazırlatmış, Özal da kurduğu ekiple 24 Ocak kararlarını hazırlamıştır. Hazırlanan paket, o dönem için dünyada yaygın olarak kullanılan IMF ve Dünya Bankası politikalarını baz alan bir istikrar paketidir. Faizleri yükselt, emek ücretlerini baskı altında tut, kamu mallarına zam yap, özel sektörün önünü aç... gibi önlemler o dönem her iki kurumun da önerdiği istikrar önlemleridir.

Dışa kapalılıkta neredeyse "demirperde" ülkeleriyle yarışır durumda olan Türkiye ekonomisinin, "serbest piyasa ekonomisine" geçmesi ve uluslararası sermaye ile entegrasyon kurulması amaçlanmaktaydı. Hazırlanan programla ilk kez yabancı sermayeye kapılar aralanmış oluyordu. Bu nedenle Türkiye''nin küreselleşme tarihi açısından da 24 Ocak kararları bir kırılma noktası olarak kabul edilebilir.

O güne kadar kabul gören "ithal ikameci" politikalar yerine, ülkeye döviz girişi sağlayacak, ihracata dayalı büyümeyi öngören bir ekonomi modeli benimsenmesi amaçlanmaktaydı. Bir kaç sene içerisinde memlekette gerçeğiyle, hayaliyle ihracatçı patlaması yaşanmıştı...

Bugünkü mali piyasaların temelleri yine bu paketle atılmıştır. Faiz hadleri artık kamu tarafından değil serbest piyasa tarafından belirlenecektir. Piyasa tarafından enflasyonun üzerinde oluşacak faiz hadleriyle "reel faiz" hayata geçiriliyor ve sermaye sahipleri açısından üretimden ziyade devlete borç vermenin daha kârlı olduğu bir dönem başlamış oluyordu.

Serbest bırakılan faiz oranları nedeniyle yatırımcılar bankerlerle tanışmış oldu. Yıllık yüzde 30 olan enflasyondan kat be kat fazla faiz veren bankerlerin sayısı 1981 yılında bini geçmişti. Sonrası herkesin bildiği bankerzedeler faciası...

Değişim çok hızlı yaşandığından istikrar paketi kontrol noktasında zafiyete ve yol kazalarına uğramıştır.

Diğer taraftan Cumhuriyetin temel paradigmasında yer alan altı oktan bir olan "devletçilik" ilkesi yeniden yorumlanıyordu. Kamu artık piyasaya yön vermeyecek ve ekonomi içindeki payı mümkün olduğunca azaltılacaktı. Yani kamu egemen ekonomi anlayışı yavaş yavaş tarih oluyordu...

İstikrar planı 1980 darbesinden önce Özal''a hazırlatılsa da, 12 Eylül darbesi sonrasında da asker tarafından desteklenmiştir. Kurulan darbe hükümetinde Özal, ekonomiden sorumlu başbakan yardımcılığı görevine atanmıştır. İstikrar planının uygulandığı 1980-1988 arasında darbe dönemi de dâhil olmak üzere, Özal hep icrada olmuştur. Demokrasiye balans ayarı verme iddiasıyla yapılan darbeler genellikle ekonomiye de ayar vermeye çalışmasına karşın, darbeciler 24 Ocak kararlarını desteklemiştir.

Kararların olumsuz bir sonucu olarak; yüksek reel faizle devletten beslenen sermaye grupları büyürken, ihracata dayalı ekonomi politikalarıyla ücretler baskı altına alınmış ve gelir dağılımından ve servetten alınan pay ücretliler aleyhine bozulmuştur.

24 Ocak kararlarının olumsuz yönlerini temizledikçe, sosyo-ekonomik yapıyı da o ölçüde düzeltmiş olacağız.

Baş taraftaki tartışmalara dönersek; Sahi, bu işin mimarı Özal ve darbeyi yapanlar da liberal miydi?