İfadenin sonsuzluğu

Herkesin konuştuğu dile kendi kelimelerini, kendi söyleme biçimini, anlam dünyasının renklerini katması lazım. Bunun için illa ki yazar çizer olmak gerekmez. İfade etme gayreti neden sadece düzenli yazan çizen insanların tekelinde ya da sorumluluğunda olsun. Yazıdan önce söz vardı. İnsanın hakikatle irtibatı da en başta söz ile kuruldu ve bugün de sözleri aracı ederek birbirimizle anlaşabiliyoruz. Dilimizin enginliği kadar düşünebiliyoruz; çünkü kelimelerle düşünüyoruz. Düşünceler ifadelerden oluşuyor, ifadeleri taşıyan da kelimeler...

İnsanın kendine ait kelimelerinin olması demek, herkesten farklı kelimelerle konuşması demek değil! Belki aynı kelimelerin içini kendine özgü bir hissiyatla, zevkle, derinlikle, kendince bir kavrayışla doldurması ve kelimeleri yan yana getirirken insan olarak biricikliğinin hakkını veriyor olması demek... İnsanları birbirinden farklı kılan şey, sadece kaşı gözü, siması, fiziği, görünüşü mü? Ya iç dünyası, hissedişleri, yönelişleri, huyları, karakteri? Bunları hesaba katmadan insanı tanımaya bir yol bulabilir miyiz? Öyle ya, insanı tanımak için onu fiziken görmemiz yetmiyor; yaptığına, ettiğine, konuştuğuna, nasıl davrandığına, neler hissettiğine de iyi kötü vakıf olmamız gerekiyor. Yani insanı tanıyabilmek için onu önce anlamamız gerekiyor. Bunun için de kelimelere, yani sözlere, yani ifadelere ihtiyacımız var.

Bir de şunu düşünün; hiç kimsenin doğru dürüst bir şey söylemeye ihtiyaç duymadığı bir dünyada, söyleyecek çok şeyi olan içli bir kelime ne hisseder?

Bugün yaşadığımız dil yoksullaşmasının altında, muhtemeldir ki, insanı ve hayatı anlama ve ifade etme konusundaki isteksizliğimiz yatıyor. Hazır söz ve düşünce kalıplarının, harcıalem söz formülasyonlarının hepimizi ifade etme gayretinden az ya da çok uzaklaştırdığı bir gerçek... Kendi ifademizi arama, kendi kelimelerimizi bulma zahmetinden hepimiz kaçar olduk. Hepimiz birbirimize benzedik, standart tepkiler, tek tip davranışlar, ödünç alınmış ifadeler yaygınlaştı ve kendine özgülüğün neredeyse nefes alacak yeri kalmadı. Kelimelerimize bize özgü özel muhteva ve renkleriyle sahip çıkmaz, yeniden kendi ifadelerimizi aramaya başlamazsak, bu aynılaşma hayatın incelikleri adına ölümcül sonuçlar doğurabilir.

“Sanki bütün konuşmalar birbirinin aynıymış gibi geliyor geliyor bana” dedi solda oturan. “Çünkü bütün insanlar aynı hayatı yaşıyor” dedi sağda oturan.

Şiirin az sayıda kelimeyle sayfalarca metnin söylediğinden daha fazlasını söyleyebilme kudreti üzerinde düşünmeliyiz. Buradan hepimizin idrakini genişletecek ufuk açıcı muhakemeler ve ‘ifadenin sonsuzluğu’na dair çok zengin hikmetler çıkabilir.

“Bazen bir kelimeye takılıp kalıyorum” dedi beyaz saçlı adam, “bazen de bir kelime bana takılıp kalıyor!”

“Kahr-ı eyyâma tahammül gerek Eyyüp gibi/ Ağlayıp dideni versen n’ola Yakup gibi/ Yemm-i mihnete dolan Yûnus’a mensûb gibi/ Gelir ahkâm-ı kaza yerine mektup gibi/ Ben kusur eylemedim merhem-i dil yaresine/ Belki takdir-i hüdâ böyle imiş çaresi ne?” diyor şair Ahmet Vefik. Sedat Anar dostumun memleketi Halfeti’de yaşamış şairlerin şiirlerine yaptığı muazzam bestelerle donattığı yeni albümü ‘Suyun Ayak Sesi’nde rastladım bu okkalı şiire. Sizlerin de haberiniz olsun.

Sadece birkaç harften ibaret göründüğü halde, içine dünyaları sığdıran kelimeler de var.

“Ne acayip şey” dedi meczup, “ne kadar kelime varsa, hepsi bir kelimenin içinde!”