Siyasetin dinamikleri

Önümüzdeki haftalarda, fırsat buldukça, bir yandan dünya üzerindeki "milliyetçilik" ve "ulus-devlet" tartışmalarına, bir yandan da Türkiye''de MHP üzerine üretilen (ve artık iyice abartılı ve çelişkin bir hal almaya başlayan) senaryolara değineceğiz. Ancak bu tartışma başlıklarına geçmeden önce, açıklayıcı nitelikte olduğuna inandığımız iki hususu hatırlatalım:

Geçen yıl Avrupa''ya ilişkin yazılarımızdan birinde Arthur Schlesinger Jr.''ın kimi görüşlerine yer vermiştik. Schlesinger (NPQ, 1:4) eski ABD başkanlarından Wilson''ın "hükümeti bir makine değil, yaşayan bir şey olarak" gördüğünü belirtip şunları ekliyordu: "Woodrow Wilson, seksen beş yıl önce dile getirdiği görüşlerinde haklıydı elbette: Öndere ya da faaliyet organlarının yakın, sıkı koordinasyonuna sahip olmayan bir hükümet başarılı olamaz. Ne tek bir çıkar etrafında oluşmuş lobilerin koordinasyon sağlaması ve ortak bir amaç etrafında birleşmesi mümkündür, ne de elektronik şehir meclisleri yüksek teknolojinin karmaşık hastalıklarını iyileştirecek çareleri bulabilir. Elektronik çağ hem parti sistemini zayıflatmış, hem de toplumsal farklılaşmayı artırmıştır. Ancak bu, partinin amaçlarını beceriklilikle uygulayan ve hem kamu yararının onanmasında, hem de çarenin bulunmasında amansız bir önder gereksinimini artırır sadece."

Schlesinger şöyle sürdürüyordu: "Parçalanma çağında demokratik önderliğin bir yükümlülüğü de kısmi, özel çıkarları ulusal çıkar düşüncesine tabi kılmak; Franklin Roosevelt''in dediği gibi, her çıkarın kendini ''daha büyük bir bütünün parçası, geniş bir düzenin parçası olarak'' görmesini sağlamak ve köprü kurma mantığının doğru yol olduğuna dair seçmenleri ikna etmektir. Ancak doğru dürüst bir önderlik, merkezden uzaklaşan bir toplumu birleştirici bir görüşle etkileyebilir. Ve kitle partileri de büyük çoğunluğu böyle görüşlerin arkasında toplayabilmek için zorunludur." Schlesinger sonuçta demokrasinin başarısının "çeşitli gruplara bir temsil duygusu sunma becerisine değil, modern toplumları parçalayan ve yıldıran sorunlara karşı bulduğu çarelerin arkasında bir çoğunluğu toplamakta göstereceği beceriye" bağlı olduğunu söylüyordu.

Sıkça değindiğimiz kaynaklardan biri de Oral Sander''in "Anka''nın Yükselişi ve Düşüşü: Osmanlı Diplomasi Tarihi Üzerine Bir Deneme" adlı yapıtıydı (İmge: 1993). Sander "devlet geleneğimiz" üzerine şöyle bir özetleme yapıyordu:

"Osmanlı devleti, yalnız yükselişinin doruklarında değil, çöküşünün en alt noktasında bile, kararlarını kendisi vermiş ve bu kararların sonucu olan gelişmelerin yalnız tatlı ve kimi zaman acı ürünlerini tatmamış, aynı zamanda sorumluluğunu da üstlenmiştir. 600 yıllık Osmanlı bağımsızlığının ürünü olan bu sorumluluk duygusu, Türkiye Cumhuriyeti''ne de taşınmıştır. Uzun yüzyıllar yabancı devletlerin boyunduruğunda yaşamış, hiç de haksız olmayacak biçimde tüm olumsuzlukların sorumluluğunu emperyalizme yüklemiş ve 20. yüzyılın ikinci yarısında bağımsızlık amacına ulaşmış olan sömürge ulusları, böylesine bir sorumluluk duygusuna tam olarak sahip olamamışlar ve hemen bağımsızlık kazanıldıktan sonra, kimi bölgesi için istikrarsızlık kaynağı olurken, kimi de gösterişli ve saldırgan dış politikalara baş vurmuşlardır. Kısaca, Türkler''de var olan ''imparatorluk'' gururu ve deneyimi, sorumluluk duygusunun önemli bir nedenidir."

Aynı yazıda (25 Ocak 1999), Türkiye''nin geçen Eylül''den bu yana yaşadığı süreci değerlendirirken, "milli siyaset" çerçevesinde şu hususu vurgulamıştık: "Milli nitelikte olmayan, Türkiye''nin milli kimliğine sahip çık(a)mayan ve herhangi bir düzlemde etik zaaf sergileyen hiçbir hareketin bu ülkede başarılı olma şansı yoktur. Hemen ''çok genel bir tanım bu; herhangi bir şey ifade ediyor mu?'' diye sorulabilir. Oysa söz konusu tanımı can alıcı kılan şey tam da bu ''genellik''te saklı. Dolayısıyla ''milli siyaseti'' oluşturan unsurları en gündelik toplumsal düzlemden uluslararası stratejiye kadar bir dizi başlık altında okumak gerekiyor. Kimilerine 1999 yılında ''milli'' sözcüğü (hem de böyle bir içerik yüklenmiş olduğunda) epeyce ''gülünç'' gelebilir. Ama bu sözcük ikibinli yıllarda pek de ''gülünesi'' olmayacaktır. Bunu anlamak için dünya üzerinde ''biraz kanat çırpmamız'' yeter. Bu topraklara döndüğümüzde konacak yer arıyoruz; gözümüze kestirdiğimiz levhada iki sözcük yer alıyor: Sorumluluk ve gurur!"

Türkiye''nin son on ayını iyi anlamamız gerekiyor.