Türkiye hep yanlış mı yapıyor?

Armstrong''un "Türkiye Nasıl Doğdu?" adlı kitabından (Arma, 1997) bir alıntıyla başlayalım: "Türkiye''de hiçbir şey gizli kalmaz. Türkiye, her şeyi birbirine fısıldayan bir dehlizdir. Yalnız hakikate o kadar çok yalan karışır ki bu sayede sırlar tam anlamıyla öğrenilemez."

Armstrong bizim "büyük gizimiz"i, "özel formülümüz"ü yıllar öncesinden çözmüş görünüyor. Bunları söylerken amacım bir "ince alay örneği" vermek değil, tam tersine, bu durumun bizim "savunma önlemlerimiz"den biri olduğunu vurgulamak. Türkiye''de hemen her tartışma başlığına ilişkin o kadar çok veri, o kadar çok sav, o kadar çok senaryo ile karşı karşıya kalıyoruz ki zaman zaman işin içinden çıkmak iyice güçleşiyor. Bütün bunlar, ne yazık, Batı''da örneğine rastladığımız türden bir "senaryo zenginliği"ne, sorunlara "en akılcı seçeneği üretmek" türünden bir olanağa yol açmıyor.

Gelgelelim, ortaya çıkan keşmekeşin bir yararı da yok değil: İleri sürülen sav ve senaryolar öyle bir "karşıtlık ilişkisi" içinde işlev görüyor ki bir süre sonra "birbirini giderir" bir hal alıyor. Bu arada içerden dışardan pek çok zihni de iyice karıştırıyor. Bu "birbirini giderme" süreci hem kamuoyunu hem de sözünü ettiğimiz türden zihinleri uzun süre meşgul ederken de gerçekten "akılcı" olan seçenek kendine usul usul yol açıyor, hedefe doğru ilerliyor. Pek çok "giz"i bunca "açık" korumamız, pek çok "açık seçikliği" de bir "giz" haline dönüştürmemiz bu sayede olanaklı oluyor. Açık olanı örtüyor, örtük olanı açıyoruz.

Bu sürecin barındırdığı tek büyük tehlike bir süre sonra kamuoyunun da neye inanacağını bilemez hale gelmesi. Öyle ki, örnekse, Rusların "Türkmen gazının önüne geçtik", "Türkmen gazını bertaraf ettik" yolundaki önermeleri pek çok kişiyi kaygılandırabiliyor. Ne de olsa pek çoğumuzda "siyasal" sav ve önermeleri "sarsılmaz gerçekler"miş gibi ele almak hastalığı var.

Oysa Türkiye son on beş ayında pek az "yanlış" yaptı. Uluslararası strateji düzleminde bize önemli "hamle üstünlükleri" kazandıran bu on beş aylık süreç üzerinde uzun uzadıya düşünmemiz gerekiyor. Türkiye''nin ABD, Almanya ve Rusya gibi aktörleri (hatta bu düzlemdeki "gizli aktör" İngiltere''yi) göz önüne alarak sergilediği taktik manevralar "içeride" değilse de "dışarıda" yeterince anlaşıldı ve buna uygun karşılıklar görmeye başladı. Önümüzdeki yıllar bu açıdan çok daha önemli. Sonuçlarını hep birlikte göreceğiz.

Bize "içeride" düşen görev, hiç değilse, yukarıda örneklediğimiz türden tartışma başlıklarında "siyasal olan"ın işlevini daha iyi ve derinlikli anlamaya çalışmak. "Ekonomik olan"ın "siyasal olan"dan ayrılmadığını, "ekonomik olan"ın çoğu kez "siyasal olan"ın içinde eridiğini, kimileyin bunun dışında ciddi bir işlevsellik taşımadığını görmek bizi "karakaygı"ya kapılmaktan koruyabilir. Bir şeyin, örnekse Bakü-Ceyhan Hattı projesinin karşısında herhangi bir "rasyonel seçenek" bulunmaması başka şeydir, "ekonomik" açıdan işlev taşıyan doğal kaynakların paylaşım ve pazarlanmasında "siyasal olan"a ince ayar yapabilmek, ekonomik olanakları "milli stratejik hedefler" doğrultusunda kullanılır birer araca dönüştürebilmek, hele hele de bunları yaparken belli aktörleri söz konusu hedefler açısından dengeleyebilmek başka şey.

Yine de, işler nasıl giderse gitsin, pek çoğumuz "Türkiye yanlış yapıyor" demekten vazgeçmeyecek. Peki, Türkiye''nin nicedir "doğru işler" eylediğini nereden anlayacağız? Ne gösterecek bunu bize? "Büyük gizimiz" elbet.