Söz ve susuş üzerine

Sükûtun sözden kıymetli olduğunu söylüyor atasözü. Bunun doğru olabilmesi için ya sözün kıymetini kaybetmesi veya susuşun sözden daha etkili bir gösterge olması gerekir. Susmaya altın payesini veren bilge kişi elbette, onun kimi durumlarda ağızdan ses ile çıkan kelimelerden daha vurucu bir iletişim gücüne sahip olduğunu bilmektedir. Yoksa susuş bir "söz" değeri taşımıyorsa ona bir değer de izafe edemeyiz.

Tek başına susmanın ne anlamı olabilir ki? Sessizliğin ürkünç uğultusu içinde yaşayabilir mi insanoğlu? Kendisine verilmiş bir güce sırtını dönebilir mi? Böyle birşey söz konusu değil! İnsan, söz söylemeye muktedir, söze muhatap olarak yaratılmıştır. Onun kimi durumlarda sözden bıkkınlık duyması, sözden yılması, söze küsmesi, sözün değerinin düşürülmesiyle alâkalı olmalıdır. "İnsanlar arasında yaşamak güçtür; susmak çok güçtür de ondan!" diyor Nietzsche.

Nasreddin Hoca''nın "sustuğu için" para edeceğini düşündüğü hindisi gerçekten de bir değer taşımıyordu, karşısındaki bülbüle nazaran.

Karıştırıyor muyum yoksa? Papağan mıydı Hoca''nın fıkrasındaki kuş? Hoca aslında bu papağanın "söz"ünün kıymetsizliğini mi anlatmak istemişti o sözlere değer izafe eden kalabalığa? Ve "Eğer bu boş gürültülere değer izafe ediyorsanız biliniz ki, şu hindinin susuşundaki ''söz'' değeri daha yüksek olabilir. Çünkü bu hindinin oldukça düşünceli bir hali var, ve eğer düşünceyle destekleniyorsa, bir düşünceyi ifade etmeye yarıyorsa, susmak, boş yere papağanca konuşmaktan çok daha değerlidir!" mi demek istemişti?

Nasreddin Hoca''nın aslında ne demek istediğini bilmiyorum. Ama şunu biliyorum ki, düşünceye dayanmayan konuşmanın, düşüncenin ifadesi olan susuş yanında bir değeri olamaz. Aynı şekilde susuş, bir şey deme anlamı taşımıyorsa, baş ağrıtıcı bir gürültüden başka birşey değildir.

Sözü yüzünden başı belâya girenler, bırakın belâya girmeyi, başı gidenler vardır. Hepimiz hayatımızdan birçok defalar "Dilim kurusaydı da söylemeseydim! o sözü demişiz, pişmanlık duymuşuzdur sözümüzden. Lakin yuvasından çıktığı zaman geri dönmeyenler arasındadır söz. O yüzden nice dünya bilgesi susuşun erdemi hakkında söz söylemiştir. Bunlara karşı çık-mak haddimize mi! Aslında hiçbir bilge susmayı mutlak anlamda kutsamış, onu sözün önüne geçirmiş değildir. Susmanın en iyi söyleme biçimi olduğunu ifade etmiştir birçoğu. Söz söy-lemek acılaşıp zehirleştiği zaman onun panzehiri susmaktır. Mevlevî Şefiî''nin dediği gibi : "Sükût etmek gibi âlemde nâdâna cevap olmaz!"

Susmak hakkında bu kadar konuştuk. En iyisi Hz. Ali''nin (r.a) bir sözüyle susalım bu hafta :

"Senden soruluncaya kadar susmak, susturuluncaya kadar söylemekten hayırlıdır!"

Hürriyet''in İnsan Kaynakları ekini (30 Mayıs) okurken prezantabl kelimesi dikkatimi çekti. Gördüm ki, birçok şirket aradıkları elemanlarda otuz yaşını geçmemiş, askerlikle ilişkisi bulunmayan, seyahat etmesine engel hali bulunmayan ... gibi özellikler yanında prezantabl olma özelliğini de istiyor. Bize önce Fransızca''dan (prÈsentable) ve Fransızca söylenişiyle girmiş olan kelimenin anlamı Türkçe Sözlük''e göre "sunulabilir". Şirketler prezantabl bularak aldıkları elemanlarını çilekli dondurma gibi müşterilerine yahut misafirlerine sunup "Buyurun, bir ısırıp tadına bakın!" demediklerine göre herhalde kelimeyi başka türlü anlamlandırmak gerekir, diye düşünüyorum. Şirketlerin kimi kime niçin ve nasıl sunduklarını iyice bilmemekle beraber, bu prezantabl olma hususiyetinin eli yüzü, kılığı kıyafeti düzgün olma; oturup kalkmasını bilme ve iyi söz söyleme yeteneklerinin hepsini birden içermesi gerektiğini sanıyorum. Tabiî böyle neredeyse bir "insan-i kâmil" bulmak ve onu tek kelimeyle tanımlandırmak kolay değil!

Lâkin bırakın anlamı, daha kelimenin yazımı konusunda da birlik sağlanamamış. Hürri-yet İnsan Kaynakları ekindeki ilânlarda bu kelime prezentabl ve prezantabl şekillerinde yazılmış. Şimdilerde böyle eski alıntıların bir de İngilizce söylenişleri çıktı. Sözkonusu eki hazırlayanlardan olduğunu sandığım Yaprak Özer hanım kelimeyi hem prezantbl hem de prezantabl şeklinde yazıyor. Biz de böylece onun İngilizce de bildiğini anlamış oluyoruz.