Borsa tehlikesi

Başlığa bakarak bu yazının bir borsa yazısı olduğuna sakın inanmayın. Aslında yazının sadece başlığı değil içerisi de oldukça borsa kelimesi içerecek ama yine borsa yazısı olmayacaktır.

Eski zamanların eski profesörleri borsada yaşanan hareketleri nerede ise hiç dikkate almaz ve orayı bir oyun bahçesi olarak görürlerdi. Nitekim oyun bahçesinden gelen tehlike işaretlerini ciddiye almadığımız için 94 krizini çok sert yaşadık. Bilirsiniz aslında 1994 yılında kriz, Nisan ayında açığa çıkmış olmasına karşılık borsa Ocak başında sert düşüşleri çoktan başlatmıştı. Tıpkı 2000 yılında borsalar sert düşüşler yaşarken krizin 2001''de ortaya çıkması gibi.

Ama çok önemli bir noktayı belirtelim: Kasım 2000''de ani bir ekonomik şok yaşamış olmamız da çok önemliydi.

Şimdi bir tespite gelelim. Ekonomiye reel ekonomi gözü ile bakanlar açısından acaba Mayıs 2008''de Türkiye ve dünya ekonomileri nasıl değerlendirilebilirdi? Mesela "ne krizi!" iyi bir tespit sayılır mı sizce?

Elbette iyi bir tespit olmadığını ardından gelen aylarda tüm dünyanın çok ağır bir ekonomik kriz içerisinde olduğunu gördüğümüzde anlamış olduk. Ama dikkat ederseniz borsalarda da satışlar aslında 2008 yılının daha ilk günlerinde başlamıştı.

Şimdi yukarıda saydığımız şartların tersi bir durumla karşı karşıyayız. Borsalar nerede ise kriz öncesinin seviyelerine varan bir yükseliş yaşadılar. Özellikle gelişmekte olan ülke borsaları inanılmaz bir yükselişle nerede ise kriz öncesine geldiler. Peki, ama ya reel ekonomiler ne olacak? Bugün sadece küçük kıpırdanmaların haricinde ortada ciddi bir ekonomik gelişme gözleyemiyoruz. O küçük toparlanmalar da kamu aracılığı ile verilen desteklerden geliyor.

Yani eski krizlerde önce borsalar düşer ve ardından reel ekonomik krizler çıkardı. Bu teori 2008 yılında da aslında tüm dünyada işledi. Ama bugün durum farklı!

Borsalar tepkisel sayılabilecek kriz içi yükselişlerinde ekonomik durumu yansıtmaktan uzak kalabiliyorlar. Dolayısı ile bu yükselişi bir reel ekonomik temele dayandırmak oldukça yanlış sonuçlar verebilecektir.

Borsalar yükseldi diye işsizlik azalmayacak.

Borsalar yükseldi diye ekonomi canlanmayacak.

Borsalar yükseldi diye her şey yoluna girmeyecek.

Ama...

Borsalar yükseldi diye yükselen varlık fiyatları ekonomiyi bir adım sonra çok daha kötü vurabilecektir.

Yani borsalar yükseldi diye işler iyiye gitmedi. Bu sefer borsalar yükseldi diye işler daha kötüye gitmektedir. Kısaca borsalar yükseldi diye sevinenlere karşı ben şahsen bu sefer her borsa yükselişine derin bir vah ile bakıyor ve reel ekonomiler için üzülüyorum.

Bugün küresel ekonomik düzenin temel kurallarından acaba hangisi değişti? Bizi felakete taşıyan finans canavarının besleyicilerinden hangi kurum reforma uğradı? Reyting şirketleri, yatırım bankaları aynı kurallarla çalışmıyorlar mı?

Sistem eğer aynı ise o zaman beklenecek sonuç da aynı olmamalı mı? Mesela artık borsalardaki yükseliş doyurdu, yeni bir kriz kapıda diyemez miyiz?

Bugün oldukça tehlikeli bir noktadayız. Borsalar aynı piyasa şartları altında ama reel ekonomi olarak altı boş bir yükseliş içerisindeler. Kısa sürede reel ekonomilerin bu boşluğu bırakın kapatmasını daha da açması bekleniyor. O zaman bu boşluk nasıl kapanacak?

Bu sefer borsalar herkes için tehlike üretti; ama herkes için...