Cari açık ne kadar açık

Son iki yıla baktığımızda özellikle 2005 yılı ve 2006 ilk yarısında uygulanan geniş para politikasına bağlı enflasyon artışı ve mali dalgalanma ilişkisi dikkat çekmiştir.

Ödemeler dengesi tablosunda cari açık oluşumu yer alıyor. Cari açık oluşumunda ülke olarak yapılan mal alış verişi açığı yani ihracat ile ithalat farkı başrol oynuyor. Kısaca dış ticaret açığı denilen açık 2006 yılında 39 milyar 950 milyon dolar oldu. Turizm gelirinin katkısı ile cari açık 31 milyar 300 milyon dolar seviyesinde kaldı.

Cari açık oluşumundan sonra bir de açığın finansman boyutu yer alıyor. Örneğin cari açığı sıcak para ne kadar finanse etti?

Keza olsun ki doğrudan yatırımlar şirket satışı olarak gerçekleşsin. Bu halde dahi şirketin ürününü satmak ile şirketin kendisini satmak arasında döviz giriş-çıkışı açısından bir fark bulunmamaktadır. Bu konu neden önemli?

Bu nedenle cari açık hesabı doğrudan yatırımların düşürülmesi ile yeniden izlenmelidir.

Cari açıktan doğrudan yatırımların düşürülmesi sonucu adını ''NET AÇIK'' diye tanımladığımız döviz açığı çok farklı sonuçlar veriyor.

Net açık 2004 ve 2005 yılarında daha yüksek çıkmasına karşılık 2006 yılında düşmüştür. Hatta 2004 yılında net açığın döviz rezervine oranı 2000 yılı oranına çok yaklaşmıştı. Oysa 2006 yılı net açığı Merkez Bankası brüt döviz varlıklarının sadece %19''u ediyor.

Hani derler ya “iş işten geçtikten sonra!”

Bazı fırsat analizlerine bakıldığında ise adeta kaçınarak yazılmış ifadelere rastlanılıyor. Örneğin yabancının Türkiye''ye olan talebindeki patlama “çifte seçim riskine rağmen geliyorlar” şeklinde okuyucuya sunuluyor.

Sormak gerekir; eğer seçim riskleri gerçekten riskse yabancı niye geliyor?

Yabancı riskleri bilemediği için mi geliyor, yoksa yabancının aldığı şirket mi seçime rağmen çok değerli?

Bir diğer yazının konusu ise “esnafın işlerinin durgun olduğu, yaprak kımıldamadığı”. Sorunun çözümünde ise “Cumhurbaşkanlığı meselesinin esnafı kilitlediği, adaylık dahi açıklandığında işlerin açılacağı” şeklinde.

Nerede ise her gelişmeyi seçime bağlayan iktisadi bir konuda, iktisattan kopmuş çözümüne yine geçmiş yazımızdan cevap vereceğiz:

17 Aralık 2006 Yeni Şafak “Tüketimi ertele, yatırım yap Yıllık yüzde 9.8 enflasyon ile yıllık yüzde 21 faiz tüketiciye şu mesajı veriyor: Tüketimi ertele, tasarruf yap ve her gün tüketim kazancını artır. Piyasalar şu anda tam da bu noktada “tüketici fırsatı” sunuyor.”

İktisadi kavramların iktisat dışı olaylara bağlanmak istenmesi sonucu ülke olarak kaybetmeye devam ediyoruz.

Borsamız için bu normal tanımı yaparken 2000''li yıllarda oldukça zorlanıyoruz. Borsada halka açılan şirketler yatırım ve iş sahası açmak yerine borç kapatmak için para toplayabiliyor. Hisse satışlarında patronlar kendi ceplerini düşünerek hisse satışı yapıyor ve borsa parası patron parasına dönüşüyor. Bedelli sermaye artırımları ile bir çok şirket adeta borsadan para toplamasına rağmen batmaya veya hâlâ zarar etmeye devam ediyor. Bedelli sermaye artırımı ve hisse satışına borsada hisse sırası kapanan üç şirketi örnek vermek gerekiyor. Ünal Tarım, Lio Yağ ve Koniteks. Her üç şirketin bedelli sermaye artırımları batmalarından kısa süre önce gerçekleşmiştir. Bu üç şirketten sadece Ünal

Tarım''ın 2002 yılından sonra yaptığı bedelli sermaye artırımları 20 milyon YTL''yi aşmıştı. Burada para toplayan şirketlerden işlem sırası kapandığı için sadece üç tanesini örnek verdik. Oysa İMKB''de hâlâ para toplamaya devam eden bir çok şirket bulunuyor. Toplanan onca milyonlara rağmen maalesef yeniden borsadaki yatırımcıların parasına başvuruluyor. Çünkü bu şirketlerin çoğunluğunda azınlıkta kalan imtiyazlı bir küçük patron var ve parayı büyük hissedar olan borsa yatırımcıları ödüyor. Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) olarak borsadan para toplama işlevine çözüm arama vakti çoktan geldi. Yeni Ünal Tarım, Lio Yağ ve Koniteks örnekleri yaşanmadan…

İMKB endeksleri ekonomiye gösterge olarak sunulan önemli bir barometre. Yatırımcılar açısından artık endeks yerine hisse seçimleri daha önemli oluyor.

Yabancı raporlarının çok olumlu olmaya başladığı dönemlerde yine yabancıların satışları tercih etmeleri ilginç bir tesadüf.

Halka açılmalarda yaşanılan talep oranları gibi fiyatı doğrudan etkilemeyecek bilgi kirliliğine dikkat çekmek gerekiyor.

Son halka arz edilen şirketin talep miktarı 10 kata ulaştığında manşetlere çıkması ilginç bulunmalıdır. Oysa Asya Katılım Bankası''na gelen 50 kat talep bu şekilde manşetlere çıkmadı. Geçmiş yıllarda da 10-15 kat taleple halka arz edilen şirketlerin hâlâ halka arz fiyatlarının altında kaldıklarını da görebiliyoruz.

Halka açılan şirketlerin mali bilgillerinin borsa veri şirketlerinin ekranlarına neden düşmediğini ayrıca sorgulayacağız. Bilgiye ulaşımı kolaylaştırmak gerekirken ve yatırımcıların en fazla risk altında oldukları ilk işlem günlerinde neden halka açılan şirketlerin bilgileri, veri dağıtım şirketleri ekranlarında yayınlanmıyor?