Çok duygusal bir ilişki

Türkiye''nin sorunu ne? Biz neye ihtiyaç duyuyor ama ne gibi çıkış yolları buluyoruz? Hani denize düşen yılana sarılınca dertler bitmiş mi oluyor?

Dün Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Başkanı ile Merkez Bankası Başkanı birer konuşma yaptılar. Her iki başkan ülkemizin parasal kontrolünü elinde bulunduran kurumların başında yer alıyorlar. Başkanların açıklamaları bizim nerede olduğumuzu net olarak ortaya koyuyor. Ne kadar duygusalız?

BDDK Başkanı''nın açıklaması çok özel bir ilişkiyi net olarak ortaya serdi: “Artık aktif piyasa kontrolünde tefeciler öne çıkıyor.” Neden acaba? Aynı açıklamaya devam olarak Merkez Bankası Başkanı, “Bankalarımıza mali sistemde para sıkıntısı çektirmeyeceğiz” diye ekledi. Nasıl acaba?

Bir bakıma MB Başkanı TC Devleti''nin piyasalarda kontrolü elinde bulundurduğunu ifade etmeye çalışırken, diğer kurum olan BDDK Başkanı kontrolün oynak zeminde sistem dışına taşmasına dikkat çekti. Ben kısaca iki açıklamayı netleştireyim: Biz duygusal işleri beceremiyoruz; para bizi bozuyor.

Önlemlerin iki ana ekonomi politikası tarafından yönlendirilmesi gerektiğini hepimiz biliyoruz. Yılın ilk başlarında mali tedbirlere (para politikasına) ağırlık veren bir küresel tedbirler paketleri ile karşılaşmıştık. Merkez bankaları hızla faizleri indiriyor ve bilânçolarını şişiriyorlardı. Yani hem faizler iniyor hem de piyasalara para enjekte ediliyordu. Biz bu noktaya daha yeni geliyoruz.

Türkiye olarak reel sektör üzerinde krizi Ağustos ayı itibari ile hissetmeye başlarken Ekim ayından sonra adeta şiddet artışı ile karşılaştık. Öncü verilerin yaşandığı aylarda önlemler noktasında pek bir şey yapmadığımızı da tarih analizinden görebiliriz.

Ne zaman ki şiddet arttı; hasta yatağa düştü, önlemler gelmeye başladı. Ama sanırız biraz gecikmiş olduğumuz da ortada. Merkez Bankası faizleri düşürüyor, para musluklarını açıyor ama sistem tefecileri yine ön plana çıkartıyor. Bu çok sakıncalı bir süreçte olduğumuzun itirafıdır.

Bugün bir gerçeği kendimize itiraf edelim. Bankacılık sektörünün sadece bir aracı olduğunu hepimiz biliyoruz. Piyasada para ihtiyacı artınca Merkez Bankası muslukları açarak bu ihtiyacın giderilmesine çalışıyor. Ama ne çare; bankalar kendilerini besliyor. Veya sistemi kullanmamayı tercih ediyor.

Bankalarımızın para tutma oranları kriz şiddeti ile artış gösteriyor; kredi oranları düşüyor. Oysa durum tam tersi olması gerekiyor. Paranın dolaşım hızının azaldığı bir anda aynı para piyasaya yetmez. Eski parasal bolluğa ulaşmak için kat be kat yeni paraların piyasaya sürülmesi acil bir ihtiyaçtır. Ama bizde hem dolaşım hızı problemi yaşanıyor, hem de yurtdışı sermaye çıkışları gerçekleşiyor, ama sisteme aracılık edenler yeni para kullanımını diğer taraf lehine kullanmıyor. Tıpkı şu an bataklık sırasını bekleyen Rus bankaları gibi.

Türkiye''de kamu bankacılığı diye bir mali kesim bulunuyor. Zihniyetleri sadece kâr değil sistemi düzenlemede Merkez Bankası yanında bir işlevleri daha olmalı. Ama maalesef gerçek bu şekilde işlemiyor. Kamu bankaları en fazla kamuyu para veriyor. Oysa Merkez Bankası Başkanı ne diyor; piyasayı para sıkışıklığına düşürmeyeceğiz.

Merkez Bankası''nın önlemeleri neden piyasaya yansımıyor veya yeterli etkiyi göstermiyor? Sorunun içerisinde ben sadece kurumsal bir ilişki dışında farklı bir duygusallık gerçeğinin de sorgulanması gerektiğini düşünüyorum. Para bizi bozuyor…

Kamu kesimi borçlanma ihalelerinde özel sektöre yönelik ihaleler açıyor. Hazine ihalelerinde yine aracılık hizmetleri üzerinden “piyasa yapıcılığına” kadar bankalarımız hâkimdir. Hazine halkı ile duygusal ilişki kuramıyor. Halk ile devlet arasında bir aracı bu pastanın kaymağını yiyor. Bu yöntem yıllardır bu şekilde sürüp gitmektedir. En azından birkaç puanlık maliyet düşüş sağlayacak aracısız halka satış yöntemi henüz istenen aktifliğe getirilmedi.

Bugün biraz daha farklı bir noktaya değineceğim. Merkez Bankası neden etkisiz kalıyor sorusuna cevap arayacağım. Aslında cevap çok basit: Krize karşı alınan parasal önlemleri kendi çıkarına kullananları saf dışı etmek; yani aracısız hizmet veya parasal halkçılığı gerçekleştirmek gerekiyor.

BDDK Başkanı açıklıyor: “Üç çeşit faiz vardır: Merkez Bankası faizi, bankaların faizi ve tefeci faizi. Merkez Bankası faizi ile bankaların faizi birbirine yakın olmalıdır ama şimdilerde piyasadaki tansiyondan dolayı biraz fark vardır. Oysa bu dönemde en aktif çalışan tefeci piyasasıdır ve faizi yüksektir”.

Aracılar kendini düşüyor ise; paraları cebe indiriyor ise o zaman aracılarda problem var demektir. ABD olsun Almanya olsun krize karşı aracıları desteklerken şimdilerde daha çok aracısız destekleri devreye alıyorlar. Artık doğrudan müdahale ediliyor.

Bizim Merkez Bankası da BDDK ile istişare ederek sistemin tıkanıklığını bir an önce çözmelidir. MB faizi yüzde 18''lerde seyrederken şirketler neden yüzde 30-40 aralığında kredi bile bulamıyor?

O zaman rekabet eksikliği mi var? Rekabet Kurulu (RK) bu işe bir el atmalıdır. Veya aracılar devreden çıkartılarak doğrudan önlemler piyasaya yansıtılmalıdır.