Eyvah, ya kriz biterse!

Küresel ekonomik kriz ne aşamada? Krizin bitip bitmediği tartışmaları son günlerde iyimserler lehine ağırlık kazanıyor. Ama bence asıl mesele krizin bitip bitmemesi olmamalıdır. Sadece krizin bitip bitmediğine odaklanırsak çok ama çok büyük bir yanlışa düşeriz.

Krizleri bir hastalık gibi görmek gerekirse tedaviler sonucunda yaranın iyileşmesi gerekir. Eğer yaralar iyileşmeden sağlam raporu gelirse sonrası için daha büyük felaket beklenmelidir.

Bugün krizle ilgili tartışmaları bu gözle yeniden bir izleyin. Mesela BDDK Başkanı krizin başlangıcını ENRON skandalına dayandırırken ne kadar haklı olduğunu şişirilmiş bilânçolardan gördük. Peki, bilânço oyunları bitti mi? Hayır…

Bilânço makyajları bitmediği gibi makyajlama tüm makro ekonomiye sıçratıldı. Yani iş daha büyük felakete yönlendirildi.

ABD''de bankaların açıkladığı kâr rakamlarında önemli makyajlama harekâtları malumunuz. Aslında benzer makyajlama hareketleri ülkemizin de içinde yer aldığı tüm ülkelere yayılmıştır.

Balon patlaması olarak ilan edilen krizi yeni balonlar oluşturarak nasıl aşabiliriz? Belki eski balonlardan bazıları patlayarak indi ama yeni balonların da şişirilmiş olduğunu unutmayalım. Mesela ABD Merkez Bankası''nın bilânço büyüklüğünün 800 milyar dolardan 2,2 trilyon dolara şişirilmesi başlı başına büyük bir balondur. Ve kriz bu şekilde biterse FED balonunun patlaması çok daha büyük yıkımları beraberinde getirebilir.

FED balonu patlarsa rezerv para özelliği olan doların bu özelliğini kaybetmesi bile muhtemel olabilir. Mevduat sahiplerinin güvencesi olan bankacılık düzenine olan güvenin “kamu destekli” sağlandığını unutmayalım. Bir bankacılık sisteminin kendi güven ortamını sağlayamadan kamu güvencesi ile ayakta ne kadar durabileceği önemli bir soru işareti olsa gerek.

Bugün bu yazıyı neden kaleme alıyorum. Nedeni çok basit; ben karamsarım. Krize neden olan küresel ve ülkesel sorunların nerede ise hiçbirinin temeline inilmemiştir. Bu çok açık bir gerçektir.

Sorunların temeline inilmemesi durumu, hem gelişmiş ülkeler hem de ülkemiz için de aynı durumdadır. Krizi tedavi edici önlemlerden ziyade geçiştirici önlemlere ağırlık verilmiştir. Önemli bir hastalık durumuna ağırlıklı olarak ağrı kesiciler ile müdahale edilmiş ve kısmı bir ağrı geçişi “kriz bitti” söylemlerine yol açmıştır.

Bakınız ki hâlâ ekonomi haberlerinde reyting şirketlerinin söylemleri yer alıyor olması bile krizin bitmediğine bir işarettir. O reyting şirketlerinin ne içler acısı bir yanılsamalar ile krize yakalandıklarını cümle âlem biliyor. Hatta yatırım şirketlerinin bile hâlâ raporlarla piyasalara yön vermeye çalışmaları krizin bitmediğini göstermez mi? Küresel krizi Lehman''nın batışı derinleştirmedi mi?

Yazıyı yazdığım dakikalarda borsalar ABD güven endeksinin yükselişinden doğan iyimserliğe oynuyorlar. DOW endeksi 8,500''lere dayanmışken bizde İMKB ise 35 bin endeksin üzerinde seyrediyor.

Belki kısa vadede düşüncelerim ters gelebilir. Hatta orta vade açısından bile ters olabilir. Ama uzun vade açısından şu an “keşke kriz bitmeseydi” diyebileceğimiz bir noktaya doğru yol alıyoruz.

Krizin gerçek bir sonla bitmesi için bugün kriz bitmemelidir. Krizden henüz gerekli ders alınmamıştır. Krizin yarattığı tedavi fırsatları henüz büyük oranda kullanılmamıştır. Bu nedenle kriz sürmelidir ve dersler yerine getirilmelidir. Fikrimi açık ve net olarak hem dünya hem de ülkem adına söylüyorum;

Keşke kriz bitmese!