Kıyamet koparken

Kriz bitti mi yoksa yeni mi başlıyor? Tartışmalara göre büyüme rakamlarına bakarak bir cenahta kriz bitti görüşü kabul ediliyor. Diğer tarafta ise krizin en şiddetli havasının devam ettiği işsizlik rakamları ile açıklanıyor.

Bir tarafta kriz öncesine varan başta borsalar olmak üzere finansal fiyatlar yer alırken, diğer tarafta talebin ne kadar düşük kaldığını görüyoruz.

Bir tarafta oransal çöküşler artık eskisi gibi büyük değil, hatta iyileşmelerin başladığını dahi görebiliyoruz. Ama diğer yandan reel ekonomide mutlak seviyeler hâlâ kriz düzeyinden kurtulabilmiş değil. Mesela kapasite kullanım oranında değişim artık 5-10 puan düşmüyor, ama kapasite kulanım oranı da kriz öncesi yüzde 80''lerin çok altında 70''lerde seyrediyor.

Aslında ekonomilerde iki ana rahatlama olduğunu görüyoruz. Birinci rahatlama rakamlarda oldu. Artık bir önceki karşılaştırmalar krizin bir yılı doldurması ile kriz rakamlarıyla karşılaştırılıp artı değerler bile elde edilebiliyor. Mesela sanayi üretimi önceleri yüzde 20-25''ler oranında düşüşler yaşarken, artık bir önceki dönem de kriz sahasına girdiğinden şimdi sanayi üretiminde artışlar bile görebiliyoruz. Oysa maalesef seviye hala çok düşük ve bunu görmek istemiyoruz.

İkinci rahatlama ise finansal piyasalarda yaşanmaya devam ediyor. Borsalar nerede ise yeni rekorlar kırmak üzere oldukça iştahlı hareketler sergiliyor. Ama borsaların reel ekonomiler için bir işaret veya kurtuluş olup olmadığını hala bilmiyoruz. Borsalarla beraber işsizlik oranlarının da yükseldiğini zaten unutmamak gerekiyor.

Borsalarda yaşanan hareketlerin krizle bağlantılı görüşümü yeniden aktarmak istiyorum: Finansal fiyatlar, krize karşı verilen bol para ve sıfır faizden beslenerek coşuyor. Oysa bu coşku emtia fiyatları gibi reel sektörün temel girdi maliyetini de artırarak yeni bir kriz potansiyeli oluşturabilir. Hatta reel ekonomilerde yaşanan sevinçli rakamların dahi ana kaynağının çok düşük faiz ve bol para ile hormonlu olduğunu söyleyebiliriz. Nitekim dünyanın en büyük ekonomisi olan ABD''nin yüzde 3,5 gibi bir büyüme oranını yakalaması borsaları düşüşten kurtaramadı.

Borsalar bu krizin belki de en büyük yıldızı olarak adeta dört gözle izleniyorlar. Reel ekonomilerle paralel düşündüğümüzde İMKB''nin dahi 35-37 bin aralığında durmasını beklerken 50 binlere dayandığını görüyoruz. Gelişmiş ülkelerde bu kadar olmasa bile tüm dünyada borsa coşkusu hep sevinç oldu.

Ama her şeyin bir sonu olduğu gibi borsalar açısından da önemli bir dönüm noktasına geldiğimizi görüyoruz. ABD''de DOW endeksi artık orta vadeli yükseliş trendi ile uzun vadeli düşüş trendi arasında sıkışıklığının son günlerini yaşıyor. İyimserliğin devamı açısından 10-15 iş günü içerisinde 10.500''lerin aşılması önemli bir kanaat oluşturacaktır. Aksi halde DOW endeksi için yeni bir kötümser dalga ihtimali artabilir.

Dünya''da reel ekonomiler çökerken ayakta tutunmaya çalışan bazı kesimler sanal borsa rakamlarından moral buluyordu. Şimdi borsalar için yeni bir yön dönemindeyiz. Eğer benim şahsi beklentim olan kötü senaryo gerçekleşir ise, işte o zaman ekonomiler için kıyamet senaryosu başlayabilir. İşte bu noktada trendlerin çakışacağı son 15 gün hayati önem taşıyor.