O para nerde?

Bugün 28 Ekim 2009. Bundan yaklaşık 1 yıl 1 ay önce 15 Eylül 2008''de Lehman batmıştı. Lehman''ın batışı önemliydi. Çünkü 2008 yılının ilk günlerinden beri finansal piyasalarda yaşanan çöküntü artık reel ekonomiye de sıçramış oluyordu.

Krize karşı ilk müdahaleleri hatırlıyoruz. FED rutin toplantısına sadece üç gün kalmış olmasına karşın dayanamayıp erken toplantı ile hızla faizleri aşağıya çekmişti. Hatta sadece faiz indirimleri değil hızla likidite müdahaleleri ile piyasayı adeta paraya boğmuştu.

Dün, yani 27 Ekim 2009 günü Merkez Bankası açıklıyor: "Likiditeyi artıracağız".

Hafızamızı biraz geçmişe taşıyalım. Bir yıl öncesi FED likidite müdahalesi yaparken Türkiye''de "enflasyon canavarı hortlar" tezi işleniyordu. Yani hükümet adeta krize karşı eli kolu bağlı bir mahkûm haline getiriliyordu.

Hükümet krize karşı harcamalarını kısan özel sektöre karşı kamu harcamalarını kısmak istemiyordu. Ve bu adım 29 büyük buhranının çözüm modelini oluşturan Keynesyen modelle uyumluydu. Ama bir yanlış vardı. Hükümet kamu yatırımları karşılığı ortaya çıkan parayı ya IMF gibi dış kuruluşlardan alacaktı veya içerden borçlanacaktı. IMF olmadı ve iç borçlanma arttı.

İç borç artınca ortaya çıkan para özel sektör şirketleri yerine hantal kamuya aktı. Ve özel sektörde peş peşe iflaslar baş gösterdi.

Ekonomi ya özel sektör ya kamu kesimi diye iki seçeneğe sıkıştırılmıştı. Oya Keynesyen model bunu söylemiyordu. Yani kamu harcamaları için yapılan borçlanmanın sadece bankaların sırtından olması gerekmiyordu. Hatta bugün Merkez Bankası''nın değindiği gibi likidite tıkanıklığı için de çok önemli olan daha aktif bir para politikası gerekiyordu. Yani krizin en şiddetli estiği 2008''in son çeyreğinde ilaç gibi gelecek olan likidite artışına (veya Merkez Bankası''nın yüzde 20-25''lerden borçlanma piyasasından kâğıt alımı gibi) gidilmedi.

Şimdi bir bina düşünün. Temelini bir-iki kat taşıyabilecek şekilde tasarlıyorsunuz. Ama ardından işiniz binayı geliştirmek olduğu için dördüncü veya beşinci katları atmaya çalışıyorsunuz. Temelini oluşturmadığınız için binada yeni katlar oluşturmak ne kadar doğrudur?

İşte bugün para politikasında bu durumun bir benzerini yaşıyoruz. Geçen yıl likidite problemini çözmesi gereken bir para politikası kararlılığını bugün okuyoruz. Ama bugün Serkan Biter''in hazırladığı bu sayfadaki haberi okumanızı tavsiye ederim.

Bugün ABD''de bizim geçen yıl korku saldığımız likidite problemi tartışılıyor, ama bizdekinden çok farklı. Çünkü artık ABD, likiditenin faiz yükselişine etkilerini ve doların değer kazanmasını çözmek istiyor. Ve bu ortamda bizim para politikası uygulayıcıları likidite artışını nasıl sağlarız derken bankaların restine karşılık hazine kâğıdı alımları bile tartışılabiliyor.

Yani binanın temeli geçen yıl iki-üç kat için atılmışken şimdi gökdelen hesabı yapılıyor. Hükümetin eli krizde adeta bağlı bırakılmışken şimdi enflasyon korkusu ile bir de döviz oyununa zemin hazırlandı.

Açıkçası ben bu para politikasından çok korkuyorum. Dünyada enflasyon tartışmaları yaşanmazken bu ülkede hükümete sürekli enflasyon korkusu ile harcamaları kıs tavsiyesi izah edilemez. Bu sayede krizin "teğet geçme" teorisinden çıkıp "delip geçmesi"ne zemin hazırlandı. Şimdi ise yine kamu harcamalarına tuzak oluşturacak bir likidite tuzağı ile gelecek ipotek altına alınmaya çalışılıyor.

Kısaca izah etmek gerekirse, ekonomi yönetimi bu krizde maalesef finansal kesimin arzuları ile ilgilenerek bankaların sağlamlığını argüman olarak kullandı. Oysa bunun karşılığında reel kesimin sorunlarını ve işsizliği çözecek ana noktalara inilemedi.

Merkez Bankası neden döviz piyasasında daha aktif rol oynamadı? Neden 2004-2005 yılları benzeri likidite artırıcı döviz işlemlerine eğilmedi?

Merkez Bankası''nın krizde sakladığı ve hükümeti adeta tutsak ettiği o likidite sahi nerde?