Oynatmaya az kaldı!

Bu günlerde piyasaların işleyişini çözmek o kadar zorlaştı ki. Bir gün bu fiyatları kimse tutamaz türünden hareketler yaşanırken bir sonraki gün bakıyorsunuz ki her şey tepetaklak olmuş. İktisadın temek kurallarını dahi alt üst eden bir tablo ile karşı karşıyayız. Fiyatı artması gerekenler düşebiliyorken düşmesi gereken fiyatlar ise yükselebiliyor. En güzel örnek ise yine petrol fiyatlarından verilebilir.

Ekonomiyi sadece geçmişin fiyat teorileri ile açıklamaya çalışanlar son günlerde petrol fiyatlarında yaşanılan hareketler karşısında resmen ters köşeye yattılar. Hatırlayınız; bu yılın ilk aylarında patlak veren mali kriz hisse senedi fiyatlarını hızla düşürürken hammadde (emtia) ürünlerinin fiyatları hızla yukarıya çıktı. Bir tarafta 1929 büyük ekonomik buhranından sonraki en büyük kriz uyarıları yapılıyor diğer tarafta ise petrol başta olmak üzere hammadde fiyatları yukarı çıkıyordu.

Büyük "eski" iktisatçılar bu işe anlam veremezken "merak etmeyin düşer; bu bir oyundur" türünden açıklamalarda bulunuyorlardı. Aslında kendileri bu açıklamalarda haklıydılar. Daha 10 yıl önceydi ve Asya krizi patladığında petrol 10 doların bile altını görmüştü. O zamanki iktisat kuralı ile bugünki iktisat kuralı değişmemişti ama fiyatlar ters işliyordu.

Normal şartlarda ekonomik bir daralma talep tarafını geriye düşüreceğinden alıcıların azalması ile fiyatların da gerilemesi beklenir. Oysa bugünlerde bu yaşanmıyor. Hatta tam tersi yaşanıyor.

Bundan 10 yıl önce petrolü 10 doların altına düşürebilen talep gerilemesi teorisi tabiri caiz ise bugünlerde sökmüyor. Kriz ortamının en derin günlerinde petrol ve hammadde fiyatları hızla yükseldi. Demir-çelik fiyatları ülkemizde dahi birkaç ayda ikiye katlanırken kimse inşaat işlerinin de patlamış olduğunu söyleyemiyor. Keza petrol fiyatları da kriz aşamasında 90 dolardan başlayan yükselişini 135 dolara kadar sürdürmüştü.

Son üç günde ilginç bir gelişme yaşandı. ABD ilk çeyrek büyüme verilerini yukarı doğru revize etti (düzeltti). Daha ilk açıklandığında binde 2-3 oranlarında beklenen büyüme, binde 6 gelmişti ve revize edilen rakamla binde 9''a çıkmış oldu. Büyümenin beklenenden daha iyi olduğunun, aslında krizin de bir anlamda korkulandan daha az bir etki yarattığının tescil edilmesi anlamına gelen bu açıklamaya karşılık petrol fiyatları hızla gerileme yaşadı.

Büyüme iyi geliyordu ama bir de ABD''nin petrol stoklarında da azalma yaşanıyordu. Sadece stokların azalması dahi fiyatların yükselişi için önemli bir gerekçe olması gerekirdi ama fiyatlar hızla düşmeye devam etti. Artık fiyat-talep ilişkisi resmen kesilmiş gibiydi.

Petrol başta olmak üzere emtia fiyatlarını tırmandıran başlıca sorumlunun finansal oyunlar olduğunu gördüğümüzde yukarıda sayılan gerekçelerin de önemi kalmıyor. Zaten piyasa hareketleri de tam bu noktaya işaret eden şekilde gelişiyor.

Petrol kontratlarının büyük kısmının gerçek alım veya satımdan ziyade finansal araçlar olarak işlem görmesi fiyat hareketlerinin oyun sahasına dönmesine yol açmıştır. Arz ve talep dengesinden ziyade piyasa gerekleri fiyatları daha yüksek oranda etkiler duruma gelmiştir. Ekonomik gelişmenin arttığı zamanlarda fiyatlar düşüyor tersi durumda ise yükseliyor.

Emtia ürünlerinin fiyat seviyesinden daha fazla önemli bir konu da fiyat oynaklığıdır. Aynı fiyat aralığında ama sürekli değişen bir fiyat hareketliliği piyasaların dengesini bozabilmektedir. Düşünün ki bir işletme plan yaparken belirlediği fiyat birkaç günde dahi sert değişimler gösterince ortada ne plan ne de öngörü kalabilmektedir.

Petrol fiyatları önceki hafta 121 dolar ile 134 dolar arasında sert bir yükseliş yaşarken, geçen hafta ise 133 dolardan 124 dolara doğru sert gerileme yaşayabiliyor. Bu kadar yüksek bir oynaklık piyasaların ve işletmelerin de gelir-gider dengesini bozabileceğini anlamak zor olmasa gerek.

Petrol fiyatlarının 125 dolar seviyesini bir süreliğine kıramayacağını beklerken bir anda ve çok sert sayılabilecek bir hareketle 135 dolara fırladığını gördük. Bizim fiyat beklentimizin tersine yaşanan bu hareket önemli işaretleri de içinde barındırıyor. Uzun süren bir yükseliş hareketinin son aşamalarında yaşanan sert yükseliş ve düşüşler bitiş anlamında da değerlendirilebilir.

Oynaklığın arttığı bu dönemde 125 doların altına gelinmesi halinde petrol fiyatlarının büyük güç kaybedeceğini söyleyebiliriz. Ama 140 doların üzerine çıkışta da ipin ucunun tamamen kopacağını açıkça görmemiz gerekir. Bu nedenle 125-140 dolar aralığı petrol fiyatları açısından son tango olarak yakından izlenmelidir.