Söğüt seyahatimiz

Anadolu"nun çekirdeği Konya olmalı diye düşünüyordum. Gezdikçe, gördükçe, şunu anladım: Anadolu"nun birden fazla çekirdeği var. Bunlardan biri de Söğüt.

İznik ve Bilecik"ten sonra, işte, Söğüt yolundayız.

Cavit Orhan Tütengil, Ağrı Dağındaki Horoz isimli eserinde, "yola çıkmayı" şöyle anlatıyor: "İnsan yola çıkınca dönüş elinde olmuyor. Her yol kıvrımı yeni bir görünüşü, her dönemeç kaçınılmaz bir daveti kucaklıyor. Bir de baktım ki, kasaba çok gerilerde kalmış." (Çan Yayınları, Nisan 1968, Sayfa 39) Durumumuz bu.

Söğüt, Ertuğrul Gazi tarafından 1232 yılında vatan kılınmış. Selçuklu Sultanı Birinci Alaaddin Keykubat, Ertuğrul Gazi"nin bu başarısı üzerine, Söğüt"ü kendisine yurt, Domaniç"i ise yaylak olarak vermiş. Burası, Osmanlının ilk yıllarında beyliğin merkezi olmuş. Bilgiler bunlar.

Söğüt"ün adı bile bizi sevindirmeye yetiyor. Fakat kısa sürede, heyecanımız hayal kırıklığına dönüşüyor. Umduğumuz Söğüt ile bulduğumuz Söğüt arasında büyük bir fark var. Biraz üzülüyoruz.

İlk molamızı Çelebi Mehmet Camii"nde veriyoruz. 1414-1420 yılları arasında inşa edilen caminin sadece minaresi orijinal. Bugünkü halini İkinci Abdülhamit"e borçlu.

Caminin hemen yanında, anıt ağaç sınıfına giren bir kavak ağacı. Bu kadar büyük bir kavağı ilk defa görüyorum. Camiyle yaşıt devasa çınarlar bile yanında sönük kalıyor.

İstiklal caddesinde, ilçenin hemen girişinde Hamidiye Camii yer alıyor. Abdülhamit Han, sadece Çelebi Mehmet"i ayağa kaldırmakla yetinmemiş, ilçeye bu camiyi de armağan etmiş. 1905 yılında inşası tamamlanan caminin karşısında yer alan iki güzel bina dikkatimizi çekiyor.

Binalardan biri, Saray Muhafız Alayı"na asker yetiştirmek amacıyla, camiyle birlikte inşa edilen Hamidiye İdadisi. İki katlı idadinin ön kapısının üzerinde, görkemli bir Osmanlı arması bulunuyor. Arma, İstanbul"da yapılmış ve buraya dokuz manda arabasıyla taşınarak getirilmiş. Muhafız yetiştirilmesi için Söğüt"ün tercih edilmesi, bana, bilinçli bir tercih gibi geliyor.

Diğer bina Sultan Reşat döneminde Hamidiye İdadisi"ne ek olarak yapılan Yetimler Yurdu. (Dar"ül Eytam) Şehit çocuklarının yararlandığı bu binaya, halk, Şüheda Mektebi veya Şehitler Mektebi diyormuş. Bu bina da, kesme taştan ve iki katlı olarak inşa edilmiş.

Sultan Abdülhamit Han, birçok Anadolu beldesi gibi, Söğüt"e de damgasını vurmuş. Ertuğrul Gazi türbesi bile Abdülhamit Han tarafından 1886 yılında viranelikten kurtarılıp adeta yeniden yapılmış.

Anadolu"nun birçok yerinde, kayda değer eserlerin ciddi bir kısmı, Abdülhamit döneminde yapılmış olanlardır. Özellikle, okullar, hastaneler ve idari binalar.

Bunu şöyle yorumlamak mümkün: Birçok tarihçiye göre, Osmanlı bir Avrupa devletiydi. Yatırımlarını ağırlıklı olarak Avrupa kıtasındaki topraklarına yapmıştı. Bundan dolayıdır ki, Bolu ve Çankırı bile sürgün yeriydi. Dikkat edilirse, Anadolu"nun birçok il ve ilçesinde, önemli eserler Selçuklu ve Beylik dönemlerinden kalmadır.

Abdülhamit Han, ileriyi görmüş ve Avrupa topraklarının er ya da geç elimizden çıkacağını anlamıştır. Bu yüzden, yatırımları Anadolu"ya kaydırmıştır.

Hep dikkatimi çeken bir nokta da, camilerden geriye sadece minarelerin kalması. İstanbul başta olmak üzere birçok yerde, en son Bilecik"te, sadece minaresi kalmış çok sayıda cami gördüm. Bir işaret gibi. Bunu anlamlı buluyorum.

Konu Söğüt olunca, bu yöreye ait bir deyimi de yazımıza dâhil edelim: "Nal ile mıh arasında vakit geçirmek." Bir söz, ancak bu kadar çok anlama gelebilir. Söğüt ve civarı, dağlarla, sık ormanlarla çevrili. Issız. Şöyle diyorlar: "Bu dağlarda şeytan bile değneksiz gezmez."

Aslında Söğüt"ün Gündüzbey, Savcıbey, Sırhoca, Hamidabat, Yeşilyurt, Tuzaklı gibi tarihi köylerini de gezmek gerekiyor. "İnşallah başka sefere" deyip Domaniç"e doğru yola çıkıyoruz. Kışlak ve Yaylak. Yolculuk öncesinde, Şukûfe Nihal"in Domaniç Dağlarının Yolcusu"nu (1946) tekrar okumuştum.

En sevdiğim şeylerden biri de, "adı nereden geliyor" hikâyeleri. Domaniç"in ilk adı Hisarköy"müş. Rivayete göre, yöreye gelen Ertuğrul Gazi, "bu yayla duman içinde, adı Duman İçi olsun" demiş. Duman İçi, zamanla Domaniç"e dönüşmüş. Harika.

Osmanlının doğup büyüdüğü bu topraklarda, neredeyse bütün insanlar, size tanıdık geliyor. Bu duygu, kardeşliğimizi, bağlılığımızı pekiştiriyor. İnsanımıza ve toprağımıza.