Şifâsız bir hastalık türü

Hoş bir gelenektir: Edebiyat dergilerinin Ocak sayılarında, bir önceki yılın ele alındığı yorumlama ve değerlendirme denemelerine yer verilir. İmza sahibi, bir yıl içinde ortaya konan ürünleri, tüm olumlu ve olumsuz yanlarıyla kendi eleğinden geçirir. İmza sahibinin, eleğini, mümkün olduğunca sübjektif kriterlerden uzak tutması, beklentilerin başında gelir.

Bu yıl başında da, kimi dergilerin, 1999''a dair bu türden bakışlara sayfalarını açtığını gördük.

Bunlardan biri de, E dergisinde karşımıza çıkanıydı. E''nin Ocak 2000 sayısında, 1999''un şiirini Veysel Çolak; öyküsünü Semih Gümüş; romanını Zeki Coşkun değerlendirmiş.

Veysel Çolak, "Saat sıfır: Şiir yeniden" başlığını verdiği yazısında hem genel anlamda şiire/şaire bakışını, hem de özelde 99''un şiirine/şairine ilişkin yaklaşımlarını seslendirmiş. Öyle anlaşılıyor ki, sözkonusu seslendirişte, Veysel Çolak, bir taraftan o bildik sübjektif tutumuyla şiiri şiir-dışı unsurlarla ele almanın zaafiyetini baştan sona kalemine taşıyarak, bunun, kendisi adına artık iyiden iyiye kemikleştiğinin tipik örneklerini verirken, diğer taraftan benim "Şifâsız bir hastalık türü" dediğim ve şiiri/şairi ''ideolojik'' ayrıma tâbî tutmak gibi son derece talihsiz bir yaklaşımla, 99''un şiirini/şairini kör bir kuyuya mahkûm ediyor.

Önce şunu sormalıyız: Neticede, hepsi birer ''dilsel'' kategori olarak önünde sonunda ''estetik beğeni''nin ''obje''si kıstaslara göre değerlendirmenin ve bu arada şairi de aynı dürtülerle konumlandırmanın bizatihî şiire ve şiirin tarihine herhangi ''saf'' bir katkısından söz etmek mümkün müdür? Şiirin ''has'' değerleri göz önüne alındığında, ideolojik çıkarımların izini sürerek ''in-estetik'' bir tavırla özdeşleşmenin maliyetini ödemek kolay mıdır? Veysel Çolak, bunu, ''militanca'' yaparak ve âdeta ''Stalinist'' bir kulvarda deneyerek ödeyebileceğini sanıyor ama, hiç kuşkusuz fena hâlde yanılıyor. Galiba, kendisini, 70''li yıllarda ortalığı kaplayan ''slogancı-güdümlü şiir''in merkezinde ve ideolojilerinden başka hiçbir sığınağı olmayan şairlerin ortasında zannediyor. Oysa, o taşların altından çook sular aktı.. Düşünüyorum da, 1999''larda yazılan şiiri 70''lerden kalma şablonlarla yorumlamanın bir tek anlamı olabilir: Bazılarının sözlüğünde ''gelişme'', ''yenilenme'', ''dönüşüm'' ve benzeri kavramlar hiçbir zaman yer almayacak!.

Veysel Çolak, "99''da da çok şiir yazıldı"ğından bahisle, kısaca "her çoğalma şiirde erozyona dönüştü"ye varan bir saptama yapıyor, 1999''un şiiri için. Ve ekliyor: "Çünkü yaşamın dışında tasarlanmış bir şiir yazıldı 99''da. Yaşamın uçları, şiirde nesnel bir karşılık olarak yansımadı hiç. (...) şiirde dil yeni bir kurguya dönüşemedi." Bu yargısının dayanağını, şiirin "izlek yoksunu olması"na bağlarken insanı bıyık altından gülümseten bir yaklaşım var ki, evlere şenlik.. Şöyle diyor: "99''da yazılan şiirde fabrikalar, tarlalar, atölyeler, okullar, boykotlar, (...) grev çadırları, kasabalar, (...) amele pazarları, gençlik eylemleri, savaş alanları, (...) köprü altları, açlık grevleri, hapishaneler, mülteciler... yok. Böyle olunca bu mekânlarda yaşayan işçiler, nakliyeciler, (...) militanlar, şoförler, fahişeler, yalnızlar, köylüler de... yok bu şiirlerde." Hem yukarıdaki saptaması, hem de şiirin mekânında varolduğunu iddia ettiği "izlek" ve ''tip''ler 99''un şiirini ne kadar kuşatıyor, bahs-i diğer ama; görülen o ki, Çolak''ın gözünde, yazılan şiirin yaşamla buluşabilmesi için, içinde mutlaka sayılan "izlek"lerin ve ''meslek erbabı''nın arz-ı endam etmesi gerekiyor.. Bu tutum karşısında ne söylenebilir ki?!. Evet evet, Veysel Çolak nereye baksa, koyu bir biçimde 70''li yılların serâbını görüyor!

Esasen Veysel Çolak''ın sıkıntısı bambaşka; bunu ilerleyen satırlardan öğreniyoruz: "Öte yandan, gerici değilmiş gibi görünse de sonuna kadar geri bir şiirdir yazılan. 99''da Türkçe yazılan şiirin iyice mistisizme kayması; biraz da biriken açmazlardan kurtulmak için olsa gerekir." Mistik şiir, bireysellik, ideoloji-dışılık vs.; Çolak''ın asla tahammül edemeyeceği şeyler.. "İlerici şiir-gerici şiir...": Ne boş lâkırdılar bunlar!. "Mistisizm(in), sonuçta dinsel olanla buluşacak" oluşu; "Dinsel menkıbelerden, kutsal kitaplardan... aktarılmış sözcüklerle yazılan birçok şiir" bir bakıma Çolak''ın uykularını kaçırıyor.. Ve sözünü ettiği yönelişin "estetik bir ayrışma"yı doğurabileceğini kabullenir görünse de, döne döne şiirin/şairin ufkuna dayattığı tek bir hedef var; "İdeolojik bir ayrışma"!. Sanki ideolojik kümelenmeler olmaz ise, şairlerin (ve şiirin) kimlikleri/kişilikleri önemini yitirecektir.. Şair (ve şiir) için böylesine komedi eksenli bir düşünce olabilir mi? Bir şairin, şiiriyle, Türkçe''ye kazandırdığı verimler, niçin ideolojilerle veya dünya görüşleriyle yarıştırılsın ki? 80''li yıllardan itibaren gelişen şiirin estetik dokusu, 99''larda da, sizin yazdığınız şiirin dokusuyla uyuşmuyor ve bu arada ideolojik bağımlılıktan kurtulmuş bir görüntü veriyor ise; bunu, kendinden menkûl bir edâyla karalamaya hakkınız var mı? Türk şiiri, şairden çok bir militanın dünyasından fışkıran ''üretim''le yazılan şiirlerle hangi kıyılara çekildiğini unuttu mu sanıyorsunuz?!

Fakat, ne yalan söyleyeyim; bu tip ''formül''ler, Veysel Çolak''a çok yakışıyor!.

Şu Veysel Çolak: ömür doğrusu, ömür...!