Alemin enayisi

Her nasılsa söz söyleme fırsatı bulmuş insanların sözlerini çarnaçar dinleme durumunda kalan insanlar nezdinde prim kazanmak için enayiliklerini kullandıkları bir söyleme hiç yabancı değiliz. Güya dürüst kalmakla enayilikte bulunmak birbirine çok yakınmış! Bu insanlardan niceleri var ki yüksek mevkiler işgal ettiği halde, mesleği gereği yüksek meblağda paraların döndüğü ortamların adamı olduğu halde görevini kötüye kullanmayışını bir marifetmiş gibi zikreder. Böyle bir davranışta bulunmayı enayiliklerine yorar, enayilikleriyle (buna dürüstlük anlamı yükledikleri için) övünürler.

Dürüstlüğün kendi başına göstergesi yok gibidir. Nedense bizim ülkemizde dürüst kabul edilmek için fark edilebilir derecede dürüst davranma yükümlülüğü altına girmeye gerek yoktur. Hele kirli işler karşısında mücadeleci bir tutum sergilemiş olması kimseden beklenilmez. Eğer akla gelebilecek alçaklığın her çeşidini gösterecek özellikte biri değilseniz ve çevirdiğiniz dolaplar küçük ölçeklerde kalmışsa size kolayca dürüstlük payesi yakıştırılacaktır. Dünyamız bu anlamda dürüst adamlarla dolup taşar. İşin keyif kaçıran tarafı odur ki dürüst (?) adamlarımız dürüst kalmış olmaktan pişmandırlar. Durumlarından şikâyetçidirler. "Enayilikti benim yaptığım" derler.

İşin aslına bakarsanız enayilikle dürüstlük birbirine hiç yakın değildir. İş dünyasında vaatlerini yerine getirenler, sözlerinde duranlar bunu ne dürüstlüklerinden dolayı ve ne de enayiliklerinden dolayı yapar. İş dünyasındaki "sağlamcı" tutum piyasanın gerçek aktörlerinden biri olmanın nişanesidir. Sözlerinde duran iş adamları ilkeli hareket ettikleri için belki bir miktar para batırırlar; ama sonunda ilkesiz hareketleriyle mâruf iş adamlarını batırırlar. Aldıkları sonuç ahlâklı olmalarının değil, hesaplı olmalarının, kendilerini enayilikten arındırmış olmalarının eseridir.

Aslî olana ilişkin unsurlara tutunmak suretiyle yaşayanlar için dürüstlük kalmanın ve yüksek ahlâka sahip olmanın nişanesi aklını kullanmaktır. Aklın sefaleti aynı zamanda ahlâkın da sefaletidir. Bir eline güneş, diğer eline ay verilmesi karşılığında bile davasından vazgeçmeyecek olanlar bu tavırlarını enayilikleri sebebiyle takınmış değillerdir. Hak olanı söylemek ve hak olanı işlemek Âdem yaratılalıdan beri akıl sahiplerine müyesser olmuştur.

Enayilikleriyle dürüstlüklerini özdeşleştirenler kolayca iletişim kurabiliyor. Çünkü onlar kendilerini ifade edebilmek için ortamın hem aklen, hem de ahlâken düşük değerdeki malzemesini kullanıyorlar. Bu pazarda akıl sahiplerinin müşterisi yok denecek kadar az. Çünkü akıl sahiplerinin sergiledikleri mala talip olabilmek için "enayi" vasıflardan arınmak, düşük düzeydeki ahlâkı tekmelemek gerekiyor.