Felaketin getirdiği

Felâketi davet etmişizdir veya felâkete sebep olmuşuzdur; ama her halükârda felâket gelmiştir. Biz insanların çoğunluğu felâketin nasıl geldiğiyle ilgileniriz. Eğer başımıza gelen felâketi kendimizin davet ettiğine inanmışsak o istenmeyen hareket veya hereketlerden uzak durmak suretiyle felâketi başımızdan defedebileceğimize de inanırız. Her nasılsa felâkete sebep olduğumuzu düşünürsek felâkete uğrattığımız insanlar bakımından ne ölçüde telâfi edici bir tutum içine gireceğimizi düşünürüz. Yani insanların çoğunluğuna göre felâket nasıl geldiyse öyle gidecektir. Çoğunluk dediğimiz güruh için rahatını kaçıran şeyden kurtulmak birinci sırada gelen düşüncedir. Böylece sürüyle sürüklenenler günden güne rahata kavuşmaktan başka düşüncesi olmayan yaratıklar haline dönüşürler. Modern zamanlarda görüldüğü üzere bütün ihtilâller çocuklarını yer ve tıpkı ciddi bir ameliyat geçirir gibi ihtilâl geçiren toplumlar bir kan değişiminden korkan toplumlar durumuna düşer.

İnsanların pek azı felâketin ne getirdiğine dikkat eder. Felâket belâ cinsinden olduğuna göre onun bize yıkımdan başka bir şey getirmeyeceğine, yapıcı olan her şeyle felâketin ters orantılı olduğuna karar vermek çoğu insanın olağan bulduğu bir şeydir. Çoğunluk felâketten ders aldığını söyler. Oysa onların aldıkları ders gerçekte bazı riskleri gerektiren etkin ve gözü pek atılımlardan uzak durmanın güvenlik sağlayacağı önyargısından ibarettir. Böylece sürü halinde insanlık felâket korkusuna bağımlı bir hayata uyarlanmış ve felâketten ne kadar mümkünse o kadar çabuk sıyırma hazırlığının biçimlendirdiği bir düzen içine sığıştırılmış olur.

Felâket dediğimiz her ne ise acaba insanlara yıkımdan başka bir şey getirebilir mi? Evetse, nedir? Felâket insan hayatına her şeyden önce öncelikler konusunda bir duyarlık getirir. Kendi değerlerimizin hiyerarşisini felâket dolayısıyla öğrenir, felâket dolayısıyla önceliklerimizin neler olduğunun bilincine varırız. Felâketin getirdiği ikinci şey erdemlerimizle kapasitelerimiz arasındaki ilişkinin sağlamlığını sınama imkânıdır. Eğer o güne kadar bizde oluştuğunu varsaydığımız erdemlerimiz kapasitelerimizin altında kalıyorsa felâket sırasında ve bilhassa sonrasında hizaya girmeyi, katlanmayı ve rıza göstermeyi öğrenmiş bir şahsiyete sahip oluruz. Ama eğer kapasitelerimizi aşan erdemlerimiz varsa felâket bizim yaratılış sınırlarımızı pekiştirme fırsatı bulduğumuz bir zamanı bize yaşatır. Erdemlerimizin kapasitelerimizin üstünde olması gelen felâketi gerek kendimiz ve gerekse başkaları uğruna neleri göze alabileceğimiz konusunda düşünce ve eylem gücü pekişmiş bir şahsiyette karar kılmamızda bir vesile saymamıza yol açar. Bu halde felâketten kurtulmayı belâyı savmak düşüncesiyle ele almaz, belânın belâ olmaktan çıkması için neler yapılacağı konusunda karar kılarız. Böylelikle kaçmaksızın kurtulma yolunu seçmiş oluruz.