Fotoğrafın arka yüzü: İran

İran''da öğrencilerin kampüslerde, caddelerde yürüyüp polisle çatışmaları, bir özgürlük arayışı olarak değerlendiriliyor. Fakat tarafsız yaklaşım yeteneğini koruyan araştırmacı ve yazarların gözünden kaçmayan önemli bir nokta var: Bu ülkeyle Türkiye arasındaki benzerlikler. Her iki ülkede de hükümetler ideolojik bir yaklaşımı benimseyerek halkı kendi bildikleri doğru yola çekmeye, küçüklerini eğitmeye, büyüklerini hizaya getirmeye çalışıyorlar. Bunun sembolik alanı ise kıyafet oluyor. Erkekler, yaygın olmayan bir sakal-bıyık sorunun dışında rahat sayılır. Fakat iş kadınlara gelince iş değişiyor. Her iki ülkenin muhterem yöneticileri, kadınların zayıf yaratılışlı olmasından yararlanmak istiyor ve onları istendiği gibi giyinmeye zorluyor. İran''da başını açmak, Türkiye''de örtünmek, rejim için tehlikeli imiş gibi gösteriliyor. Fakat olaya sadece kıyafet açısından bakmak eksik olur. Sıradan bir vatandaş olmaktan başka hiçbir özelliği bulunmayan Merve Kavakçı''yı diskalifiye edebilmek için ne kulplar takmışlardı hatırlarsınız. Galiba üye olmadığı "yabancı" örgüt kalmamıştı. Kamuoyunu bu gibi şaibelerle topa tuttular. Halk inandı mı? Kimin umurunda? Onlar önce kendilerini inandırmak, kendi karabasanlarını ortalığa yaymak istiyorlardı.

Medyayı izlerseniz, İran''daki resmi makamların da olaylara karışan öğrencileri benzeri yöntemlerle suçladığını fark edersiniz: Dışarıdan para alıyorlar! Başta ABD olmak üzere yabancı ülkeler, öğrencileri destekliyor! Mamafih, İran''ı sevmeyen Batılı ülkelerin bu ülkedeki muhalifleri desteklemeleri de normal karşılanabilir. Başından beri İran''dan kaçanlara kucak açmışlar ve mülteci statüsünde kabul etmişlerdir. Londra Hyde Park''da onları Şahlık dönemi İran bayrağının altında toplanarak halka hitap ederken görür, ilgiyle dinlerdik. Yazık ki Doğu ve özellikle İslam dünyasının son yüzyıllardaki kaderi bu. Jön Türkler Avrupa''da faaliyet gösterdi, yayınlar yaptı, gizli cemiyetler kurdu. Bolşevikler de Çarlık dönemindeki son toplantılarını Londra''da, Berlin''de yaptı. Yani kendi ülkelerinde siyasi iradeyle başı derde giren, aradığı özgürlük havasını Batı başkentlerinde buldu. Bulmakla yetinseydi, sorun yoktu. O havayı ülkesine taşımaya çalıştı. Oysa şu rastlantıya bakın ki hiç birisinde henüz siyasi atmosfer, o kadar özgürlüğü kaldıracak olgunluğa erişmiş değildi. II. Abdülhamit böyle söyledi. Bugün Ecevit''e sorsanız aynı şeyleri söyleyeceğinden emin olabilirsiniz. Tabi kendisine "gerekli bilgiler" ulaştırıldıktan sonra.

Hayatı boyunca çalışanlarla, işçilerle özdeşleşen Ecevit, bakıyorsunuz, Başbakan olduktan sonra koltuğun büyüsüne kapıldı ve çalışan kesimle karşı karşıya geldi. Günümüz ekonomilerinin iki tercihi var: çalışanlardan yana olmak veya İMF''den yana olmak. Ecevit ikincisini tercih etti. Oysa kendisinin iktidara gelmesi sürecinde ideolojik söylem etrafında birleşerek tam destek veren, aynı işçi ve memur sendika ağalarıydı. Fazilet''in arka plana itilmesinden sonra şimdi gerçekle karşı karşıya kalındı: Ekonomi iflasa gitmekteydi. İki yıldır vatanı kurtaracağım derken, ekonomiyi fena halde unutmuşlardı. Artık durum saklanamayacak hale gelmişti. İdeolojik söylemler ve sloganlar artık para etmiyordu.

Hükümet başarısız kalınca ekonomi kötüye gider ve önce dar gelirli insanlar, çalışanlar tepki göstermeye başlar. Sonunda hükümet düşer. Bütün dünyada senaryo böyledir. Fakat Türkiye''de hükümetin mevcut dengeler nedeniyle düşmemesi gerekiyor. Daha önceki toplumsal taleplerde olduğu gibi, şimdi çalışanların yolları aşındırması ve içini dökmesi bekleniyor. Şöyle, rahatlayıp açılsınlar. Sonra? Hükümet tarafından gereken yapılacaktır. Tabi, bütçenin el verdiği ölçüde.

Konuya İran''dan girmiştik. Bu kadar yakın iki ülkenin benzer yönleri olması çok normal.

Türkiye''de demokrasinin iyi işlemediğini herkes kabul ediyor. Başından beri bu başarısızlık, İran''a olsa olsa örnek olmuş olabilir: Bakınız, demokratik olduğunu iddia eden Türkiye''de neler oluyor!

İran''ı molla edebiyatıyla diskalifiye etmek isteyenler, biraz da aynaya baksınlar.