Priştine"yi nasıl bilirsiniz?

Son haberler, Priştine''nin Sırplar tarafından saldırıya uğramasından sonra, şimdi de NATO bombardımanıyla büyük bir yıkıma uğradığını gösteriyor. Priştine sadece bir örnek. Daha düne kadar adını bilmediğimiz Balkan şehirlerindeki Osmanlı izleri bir bir yok oluyor

Özal devrinde, Avrupa''da Türk İzleri diye bir proğram yayınlanmıştı. O zamanlardan günümüze Balkanlarda ve Türkiye''de ne çok şey değişti ''Hay yayınlanmaz olaydı,'' diyor insan.

O zamanlar Doğu Avrupa henüz demir perde gerisindeydi. O bilinmez diyarlarındaki Osmanlı yadigarı eserler, birden karşımıza çıkıvermişti. Nehir Yayınları, Ali İzzetbegoviç''in büyük eseri Avrupa ve İslam''ı dilimize kazandırdı. Sonra Saraybosna''da Gazi Hüsrev Bey ilahi korosunu dinledik. Arkasından demirperde eridi, İzzetbegoviç''in partisi yönetimi aldı. Hüsrev Bey medresesine bombaların yağmasını, Mostar köprüsünün yıkılışını seyrettik. Bosna şehirlerinin ak minareleri bir bir hedef oldu. Fakat Bosna''lı bütün zulümlere dayandı, Sırplara geçit vermedi.

Şimdi sıra Kosova''da. Geçende Dr. Haluk Dursun''un bir dia gösterisindeydik. Adı, Osmanlı''da Mekan ve Zaman gibi bir şey. İstanbul''dan başlayarak Balkanlara doğru uzanan nefis bir fotoğraf sergisiydi. Mimari eserleri, hayatla bağlantısını kurarak bir uzman gözüyle anlatıyordu. Bulgaristan''da, Romanya''da, Macaristan''da çok özgün Osmanlı köşeleri yakalamış. Estergon kalesindeydi yanlış hatırlamıyorsam, girişe "Meryem Ana" heykeli dikmişler. Ayaklarının altında ise zarif bir hilal var, onu eziyor. Demek ki bizimkiler gibi onlarınki de kutsal bir savaşmış. Haluk Dursun, Tuna''yı, Nazlı Budin''i (Budapeşte) çekmiş, Arnavutluk ve Kosova dağlarında Türk köyleri bulmuş. Hangisine baksanız, kendinizi Anadolu''da sanırsınız. Yalnız Türklerin yaşadığı köyler değil, diğer Müslüman nüfusun yaşadığı köyler de Osmanlı damgasını taşıyor. Gösteriyi birlikte izlediğimiz Mustafa Beken, taşlı yolları, oluklu kiremitleri görünce sordu :

Safranbolu''yu gördün mü ?

Görmemiştim ama yeterince görsel bilgim vardı. Bursa''daki Cumalıkızık da aynı şekilde korunmuş bir köşe. Aslında Anadolu''nun bütün şehirlerinde bir zengin "modern" kısım, bir de yoksul "tarihi" kısım bulunuyor. "Koruma" altında olduğu için yıkılmakta olan mekanlar. Zamanın dışına itilmiş, öksüz mekanlar.

Balkan şehirlerinde durum çok farklı değil. Oralarda modern semtlerde genellikle müslüman olmayan nüfus oturuyor. Müslüman olanlarsa, kültürleri gibi kentsel mekanlarını korumaya özen gösteriyor. Gerek dialardan, gerek belgesellerden gördüğümüz kadarıyla Balkan şehirlerindeki tarihi mekanlar bizdekilere göre daha bakımlı. Safranbolu''nun kardeş köşeleri çok fazla.

Bugünlerde belki de "fazlaydı" dememiz gerekiyor. Çünkü Sırplar bir yandan, "akıllı" NATO füzeleri bir yandan Kosova kentleri tahrip oluyor. Nüfusun yarısı sınır dışına çıktı. Kalanların yarısının dağlarda olduğu söyleniyor. UÇK''nın da birkaç yüz bin olduğunu düşünürsek, şehirlerin, kasabaların hayalet kentler haline geldiği anlaşılıyor. Adeta tahrip edilmesi için boşaltıldı.

Son haberlerde Üsküp''teki Türklerin evlerinde misafir ettiği mülteciler yer aldı. Bir evde birkaç aile yaşıyordu. Eve dikkat ettim. Tipik bir Osmanlı eviydi. Geniş, ferah bir mekan, duvar boyunca uzanan sedir, dantelli perdeler.

Tabi hepsini tamamlayan, Osmanlı - Türk misafirperverliği. İnsan orada durdukça, binalar yeniden yapılacaktır. Mostar köprüsü, Saraybosna tamir ediliyor. Kosova''nın tamir edileceği günler de gelecektir. O zaman eldeki dokümanlar çok işe yarayacaktır. Elinde diası, belgeseli olanlar iyi saklasın. Kosova öyle kolay terk edilecek bir toprak değil.