"Anayasa"nın dili" de sorunlu

Tartışma işin başında yapılmış ve karara bağlanmıştı.

“Büyük Devrim”de “İnsan ve Yurttaş Hakları Beyannamesi” kaleme alınırken hatipler metnin dilinin herkes tarafından son derece anlaşılır olması gerektiğini özellikle belirtmişlerdi.

Beyannamenin bu özellikte olması tabii idi; sıralanan haklar açık bir dille kaleme alınmış olsun ki, beyannameyi eline alan millet işin uzmanı bir “tercüman”ın yardımına ihtiyaç duymadan hakkını-hukukunu açıkça öğrenebilsin...

“Anayasa” metinlerini de aynı fasıl içinde değerlendirebiliriz. Bir toplumun birlikte nasıl yaşayacağının temel kurallarının konduğu anayasalar da söz konusu beyannameler gibi içeriğinin yanı sıra diline de dikkat etmeli, aynı şekilde açık olmalıdır. Dolayısıyla, eğer toplumun (“millet”in deyin isterseniz) bir üyesi bu ana sözleşmeyi eline aldığında dilini çözmek için bir “tercüman”a gerek duyuyorsa, bu işte bir yanlışlık ya da eksiklik olduğunu söyleyebiliriz.

Örnek mi? Alın mesela elinize 82 Anayasası''nı.

İçeriğine ilişkin bahsi açmıyorum bile... Askeri bir yönetimin kaleme aldırdığı bir anayasanın “ruhu” hakkında ne söylenebilir ki...

82 Anayasası''nın “ruhu” gibi “dili”de bir şaheserdir. Bol noktalı virgüllü bu metin, sanki özellikle, eline alan işin içinden bir türlü çıkamasın diye kaleme alınmıştır. Böyle olduğu için de, eloğlunda görülmeyen bir sıklıkla “anayasa tartışmaları”na çok sık şahit oluruz.

Tıpkı, cumhurbaşkanı seçimini düzenleyen Anayasa''nın 102. maddesi gibi.

Bu sefer siyasetçiler anayasa hukukçularından daha soğukkanlı çıktı... CHP Genel Başkanı Deniz Baykal bile konuyu partili uzmanlara inceletmekle meşgul henüz. Ama anayasa hukukçuları cenahı neredeyse yarı yarıya bölünmüş durumda. İlk grupta yer alanlar madde ile ilgili olarak “İlk oylamada üçte iki çoğunluk, üçüncü ve dördüncü turda salt çoğunluk gerekiyor. Ayrıca karar yetersayılarının belirtilmiş olması karşısında, ikinci fıkrada üçte iki çoğunluk oyuyla seçilir hükmünü 4 turda da aranması gereken toplantı yetersayısı olarak görmüştür Anayasa” tezinde ısrar ederken karşı gruptan “tamamen farklı iki kavram olan ''karar yeter sayısı'' ile ''toplantı yeter sayısı'' birbirine karıştırılıyor” diyerek isyan edenler var.

Şaşırtıcı bir manzara karşısında olduğumuz muhakkak. Bırakın siyasetçileri, anayasa hukukçularını bile ikiye bölen bir anayasa maddesi.

Yeri gelmişken, Turgut Özal''ın cumhurbaşkanı seçildiği oturumda 3''te 2 çoğunluğun bulunmadığı bilgisinin medyaya düşmesinden sonra Sabih Kanadoğlu tarafından dile getirilen yeni itirazı da hatırlatalım. Kanadoğlu, Özal''ın seçiminde 1973 tarihli Meclis İçtüzüğü yürürlükte olduğundan seçim kararının Anayasa Mahkemesi''ne götürülmesinin imkansız olduğunu belirttikten sonra, cumhurbaşkanı seçiminin 16 Mayıs 1996 tarih ve 422 sayılı kararla içtüzüğe eklenmiş olmasından dolayı bundan sonra Mahkeme denetimi yolunun açık olduğunu iddia ediyor. Ancak Meclis İçtüzüğü''ne eklenen söz konusu maddeye (121) bakıldığında meselenin yine dönüp dolaşıp Anayasa''nın 102. maddesine dayandığını görüyoruz. Çünkü söz konusu İçtüzük maddesi (tabii olarak) cumhurbaşkanının Anayasa''nın 102. maddesi hükümlerine göre seçileceğini belirtmekle yetiniyor.

Peki, cumhurbaşkanı seçimine geçilebilmesi için oturumun en az 367 milletvekili ile açılması gerektiği tezinde ısrar edenlerin önlerine açtıkları Anayasa''nın 102. maddesi bu farklı yorumlara izin verebilen bir madde midir?

Bu soruya benim cevabım şöyle:

Anayasa''nın 102. maddesi kötü kaleme alınmış ve bu nedenle farklı yorumlara yol açabilecek bir madde olmasına rağmen, buradan “367 krizinin” çıkarılması imkansızdır. Ve bu krizin çıkarılması Anayasa''nın bir takım siyasi beklentilere “alet edilmeye” çalışılmasından başka bir şey değildir.

102. madde kötü kaleme alınmıştır, çünkü maddenin ilk fıkrası ile üçüncü fıkrası arasında irtibat yoktur. İlk fıkra “Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet meclis üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile ve gizli oyla seçilir” hükmünü getirirken, üçüncü fıkra bu “çoğunluk” şartını ilk iki turun sonunda terkedip “salt çoğunluk” arayışına girmektedir.

İnsan sormadan (82 Anayasası''nı kaleme alanlara!) edemiyor: Madem ki 102. maddenin birinci fıkrasını üçüncü fıkrada unutacaktınız, o zaman bunu Anayasa''ya niçin soktunuz?

Bilmem size bir şey ifade ediyor mu ama ben bu “unutkanlığı” ciddiye alıyorum. Ayrıca bu unutkanlığın nedeni olarak şu tahminde de bulunuyorum: Madde öyle kaleme alınsın ki, gerektiğinde kafalar karışabilsin!

Benim cevabım böyle, siz daha iyisini akıl ediyorsanız beni de haberdar etmekten geri durmayın lütfen...

Ne yazık... Henüz anayasası üzerinde bile anlaşamamış bir ülke...