Bayram"dan kalanlar

Cumhurbaşkanı''nın bayram mesajından memnun kaldığımı söyleyeyem. Mesajı okuyunca şöyle düşündüm: Burası nasıl bir ülkedir ki “bayram” gibi memnun olmak, neşelenmek için birer vesile olması gereken sayılı günlerden birinde Köşk''ten çıkan “kutlama mesajı” şu cümlelerle başlayabilmektedir: “Her gün yeni örneklerini üzüntüyle izlediğimiz kimi olaylar, şiddet kültürüyle beslenen bir topluma dönüşebileceğimiz kaygısı uyandırmaktadır.”

Haksız mıyım? Madem ki bayram günündeyiz, “devletin başı”ndan toplumun bugünü ve yarınına dair biraz daha iyimser ve umutlandırıcı bir mesaj gelemez miydi? Bu topluma bu da mı haram? Nitekim mesajın üzerinden az bir zaman geçtikten sonra “seri katil” dizisi medyaya yerleşiverdi...

Bayram tatillerinin son günü eğer gelip haftanın son gününe dayanıyorsa bu günü tatile eklemek Batı''da da karşılaştığımız bir uygulamadır. Frenkler bu işleme “köprü yapmak” diyorlar. Ama biliyorsunuz, Türkiye “köprü (ler)yapmak” söz konusu olduğunda eşine az rastlanır bir ülkedir. Nitekim bu alışkanlıktan dolayı olsa gerek, geride bıraktığımız Ramazan Bayramı''nı takip eden iki gün için “köprü yapılması” arzusu bu yıl da dile getirildi. Ama hükümet “Bu kadar köprü yeter!” diye düşünmüş olacak ki -haklı olarak- beş günlük tatilin yeterli olduğuna karar verdi.

Ama bu kez de köprü ve otoyollar için getirilen bedava geçiş sonucu ortaya öyle bir “köprü yapmak” olayı çıktı ki, bir benzeri ile başka diyarlarda karşılaşabilmek zordur doğrusu... Bayram tatilinin kaç saati “köprüler”de geçirildi acaba? Köprüler ve otoyallardan geçiş niçin bedava olur, anlaşılır gibi değil. Araba ve yakıt temin edebilme imkanı olan bir kesimi “Bol bol dolaşın!” diye teşvik etmekten nasıl bir bir toplumsal fayda sağlanır ben bilmiyorum. Ama halkı bayram süresince belediyenin işlettiği toplu ulaşım araçlarından ücretsiz yararlandırmak yerinde bir seçimdi. Gündeliklerinde zaten bu araçları kullanan şehirliler bu sayede, bilet ve kontör hesabı yapmadan istedikleri yere gidip gelebildiler.

Bilmem sizin de (özellikle İstanbullu okurlarıma soruyorum) dikkatinizi çekti mi? Bu ücretsiz ulaşımın da etkisiyle olacak, bayram süresince şehrin caddelerini dolduran insanların “profili”, normal günlerdekinden epeyce farklıydı. Bu farkın nasıl bir şey olduğunu kısaca şöyle açıklayabilirim: Normal günlerde ortaya çıkmayan, ortada görünmeyen “derin İstanbul”ile karşı karşıyaydık... Normal günlerde şehir merkezleri ile pek bir ilişkisi olmayan bu “derin İstanbul” karşımızdaydı: Kalabalık aileler, giyim kuşamda ağırlıklı olarak muhafazakar bir seçim, çocuk sayısında yüksek bir oran, bu farklı “profil”in başlıca özellikleriydi.

Bu gözlemden hareketle varmak istediğim yer şurası: İstanbul aslında bu artık. İstanbul aslında şehir merkezlerinde nadiren karşılaştığımız bu insanların geçim savaşı verdikleri bir şehire dönüştü. Yoksulluğun sınırında yaşayan bir İstanbul bu.

Ayrıca biliyorsunuz, bu “yoksulluk”un epeydir bir adı da var artık: “Yeni yoksulluk” ve buradan türeyen bir biçimde “Yeni yoksullar”.

Bana sorarsanız, kalkınmakta olan (yani “geri kalmış”) ülkelerde gözlenen (İstanbul''un da aralarında bulunduğu) megakentlerin “şehr-emâneti”leri herşeyden önce, sayıları günleri merkezlerde geçenlere kıyasla çok daha fazla olan bu kesimin dertlerine çare aramalıdır. Bu kesimi bayramdan bayrama ücretsiz toplu ulaşım araçlarıyla şehir merkezine taşımakla sorun çözülmez tabii ki... Onların herşeyden önce yol, temiz ve atık su şebekeleri, okul, sağlık ocağı, meslek edinme merkezleri gibi ihtiyaçları giderilip temel gıda ihtiyaçlarının karşılanması gerekmez mi? Geçici ya da seçici uygulamalardan söz etmiyorum, “kurumsallaşmış”, olması gerektiği gibi projelendirilmiş biçimiyle şüphesiz. (“Proje” deyince aklıma gelen (nedense?) bir haberi de aktarmak isterim:: Gazeteler “Üsküdar Meydanı''nın altından geçen Marmaray projesi ile meydan arasında 21 bin metre karalik bir yer altı çarşısı olacak. Yani yerin altına da bir meydan yapılacak” diyor. İşte size bayramlarda seyrine çıkılacak bir yeni alan (meydan!) daha... Bilmiyorum; bunun bir benzeri daha var mıdır? Güzelim Boğaz''ın kıyısında milleti “yer altı çarşısı”na sokmaya çalışan bu projenin bir benzeri daha var mıdır? Yeni Üsküdar projesiyle ilgili olarak haberlerde yer alan şu bilgi de dikkat çekici: “(otopark) üstüne sağlı sollu teraslama yöntemiyle, estetik, tarihi binalar inşa edilecek.” Gördüğünüz gibi hiç de fena bir çözüm değil bu; “tarih inşa etmek” mümkün olduğuna göre “tarihi binalar”ın günahı ne?)

Unutmayalım ki, hemşehrilerinin önemli bölümüne “şehrin havası beni daha bir hür kıldı ve geçimim eskiye nazaran daha düzeldi” dedirtemeyen bir şehri “marka” yapmayı başarsanız bile bir kartopu misali büyüyen o büyük sorunla karşılaşmaktan kaçamazsınız.