Bir değerlendirmeye dair

Başbakan"ın önceki gün Urfa"da yaptığı konuşmadan: "Bizi birbirimize bağlayan en güzel bağ mensubu olduğumuz İslam dinidir. Biz onunla birbirimize bağlandık."

Belki de içinizden birçoğu bu değerlendirmenin altı çizilecek bir özelliği olmadığını söyleyecektir. Ülke nüfusunun büyük bir kısmının kimliğinde "İslam" yazdığına göre, bizi birbirimize bağlayan "en güzel bağ"ın o olduğunu düşünerek.

Din olgusunun bir toplumun oluşumunda ne derece önemli rol oynadığı hakkında bugüne kadar kim bilir kaç bin kitap yayınlanmıştır. Max Weber"den Durkheim"a bir çırpıda onlarca düşünürün adı sıralanabilir kolaylıkla. Araya Tocqueville gibi demokrasi ve din olgusu arasındaki ilişkiyi vurgulayan liberalleri de katabilirsiniz. Yani demek istediğim, din ve toplumun biçimlenişi-oluşumu gibi iki olgudan yakınlıkları çerçevesinde söz etmek son derece meşrudur. Hatta, işi biraz daha ileri götürüp "din ve politika" arasındaki ilişkiyi de tek tanrılı dinler öncesinden başlayarak düşünmek de son derece meşrudur.

Ancak Başbakan"ın aktardığım sözlerini bu çerçeve içinde değerlendirebilmek imkansız geliyor bana. Çünkü kürsüdeki hatip konuya ilişkin bir sosyolojik-politik analiz yapan birisi değil, ülkenin Başbakanı"dır. Ve bu Başbakan"ın ülkesinde sayıları giderek "sembolik" olarak nitelenecek orana ulaşmakta ise de, içinde yaşadıkları bu toplumla bağlarını (hem de sırasında "en güzel bağı") "İslam" dışında kurmuş birkaç yüz bin vatandaş yaşamaktadır.

Anlamıyor değiliz; Urfa gibi mütedeyyin insan sayısının çok olduğu ama bir taraftan da Türk"ten gayrı etnik kimliklerin de var olduğu bir şehirde "toplumsal dayanışma"nın tek harcı olarak "İslam"dan söz etmenin bir takım siyasal getirileri olabilir. Bu açıklamayı ne kadar anlasak da, onaylamak zor görünüyor. Ayrıca bu ve benzer açıklamaların vatandaşların "aklını karıştırmak" gibi bir sakıncası da var. Çünkü vatandaşlar sırasında en önemli "toplumsal bağ" olarak karşılarına miladı 1071"e kadar geriletilen "Türk"lüğün de çıkarıldığına şahit oluyorlar. "Akılları karışabilir", çünkü içinde yaşadıkları toplumun en güçlü bağının dini mi yoksa milli mi olduğunu, hangisinde karar kılacağını bilemeyebilir.

Başbakan"ın her ay televizyon ekranlarında muntazaman karşımıza çıktığı programın adı "Ulusa Sesleniş" olduğuna göre, bu ülkenin sakinlerini birbirine bağlayan birinci "bağ"ın aynı "ulus"un birer üyesi olması icap etmez mi? Demek ki bu programın adı da, söz konusu "bağ"dan "politik bir bağ" olarak söz edildiğinden Urfa konuşmasında yapılan değerlendirme ile uyuşmamaktadır.

Madem söz konusu değerlendirmeyi eleştiriyoruz, o halde bu yanlışların nasıl düzeltilebileceğine dair de iki söz edelim:

Bana göre seçim, "Ulusu Sesleniş"in adını "Topluma Sesleniş"e dönüştürmektir. Yöneticiler yönetmekte oldukları kitleyi "Millet" ya da "Ümmet" olarak değil de sade olarak "Toplum" olarak adlandırırlar ise, problemin büyük bölümü çözülmüş olacaktır. "Toplum"? Bakın ne kadar yalın, ve bir o kadar da içeriği zengin bir sözcük-kavram.... Tamam yerine geçtiği sözcükler-kavramlara kıyasla çok daha az "heyecan verici", çok daha sakin bir sözcük-kavram bu. Ama inanın, içerdiği sosyolojik ve politik ögeler açısından tek bir konuşmada bile problem yaratmayacak türden bir "sesleniş" aracı o. "Toplum", yani tanımı itibariyle homojen olmayan, içinde farklı çıkar, değer, ideal vb. barındırdığı için dün olduğu gibi bugün ve yarın da biraradalığı tehdit etmeyen çatışmaların da yaşandığı bir alan. Demek ki, "demokrasi"yi aklımıza koymuş isek, "Toplum"dan söz ederek başlayacağız söze...