Çamlıca yolunda…

"Çamlıca tepesine yapılacak cami projesi belli oldu. Jürinin birinciliğe değer bir proje bulamadığı yarışmada ikinci olan iki kadın mimarın çizdiği 6 minareli caminin Çamlıca"ya yapılması kararlaştırıldı."

Yukarıdaki haber metninin verdiği bilgide bir "tuhaflık" yok mu sizce de? Jüri üyeleri "birinciliğe değer bir proje bulamadığı" halde ikinci gelen projelerden birisinin üzerinde uzlaştı. Birincilik ödülü olan 300 bin lira para ödülünü ödemekten kurtulmak için olsa gerek!

Bu yarışmada başka "tuhaflıklar" da var. Mesela, yarışmanın mimarlara 2 ay gibi kısa bir zaman tanıması. İstanbul"a Çamlıca"dan bakacak olan devasa cami projesi yarışması için sadece 2 aylık süre; "yangından mal kaçırır" misali…

Yarışmayı İstanbul Cami ve Eğitim Kültür Hizmet Birimleri Yaptırma ve Yaşatma Derneği düzenlemiş. Jüriyi de (haliyle!) bu dernek belirlemiş. 7 kişiden oluşan jürinin başkanlığını Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürü üstlenmiş. Üyelerden birisi "başkan"ın yardımcısıymış. Bir başka jüri üyesi TOKİ Başkan Yardımcısı, bir diğeri TOKİ iştiraklerinden bir şirketin genel müdürü. Seçici kurulda Üsküdar Belediye Başkanı, yarışmayı düzenleyen derneğin başkanı ve öğretim üyesi bir mimar da yer alıyor.

Unutmayın, -söylediğim gibi- uygulanacak projeyi dernek seçti…

Projelerinin uygulanmasına karar verilen iki genç kadın mimar "Eserimizin bir Mimar Sinan taklidi olduğunu düşünüyorlar ama bu bir taklit değildir. Bu bir tarzdır" diyorlar. Genç mimarlar "sanatta ve tasarımda sınır yok. Dolayısıyla kimileri çağdaş ve modern tarzı benimsiyordur, bizim kabul ettiğimiz tarz Türk-İslam tarzıdır" diyerek "tarzlarını" da belirttikten sonra projesini çizdikleri caminin yerden 72,5 metre yüksekliğe sahip kubbesinin İstanbul"da yaşayan "72.5 milleti", 107.1 metrelik minare uzunluğunun ise Malazgirt Zaferi"ni simgelediğini söylüyorlar. Caminin kubbe çapının 34 metre olarak belirlenmesinin de nedeni var: İstanbul"daki araçların "34"lü plakalarla seyretmesi! (Yeri gelmişken: Eskiden özellikle çokça tekrarlanan "72,5 millet" lafında işaret edilen "buçuk millet"in kimlerden oluştuğu hâlâ açıklığa kavuşmamıştır. Hem ayrıca, biz epeyce zamandır "Tek Millet-Tek Devlet" değil miyiz!) Genç mimarlar proje çizimini 35-36 günde tamamladıkları bilgisini de veriyorlar. (Yeri gelmişken-2: Bu ne telaş böyle! Orta halli bir konut için bile sırasında aylarca kafa patlatılırken, koca caminin projesinin "35-36 günde" tamamlanmış olması tek başına yapılan işin ciddiyetten uzak olduğunu göstermiyor mu?)

"Ah" diyorum kendi kendime, "Turgut Cansever hayatta olsaydı da önümüze getirilen şu "Çamlıca yolunda…" cami projesine ilişkin söylenmesi gerekenleri sıralasaydı". (Yeri gelmişken-3: "Sonuç olarak mimarî bir "irade" yahut "kudret" sembolü değildir. Başka deyişle bir fetiş (şirk) nesnesi haline gelmemiştir. O, dünyayı güzelleştirmenin bir aracı ve İslâmî durum ve tavır alışların bir yansımasıdır. Bunlar (durum ve tavır alışlar) da İlahî İrâde"yle uyum içinde gelişen İslâmî bilinç ve inançların ürünüdür." Turgut Cansever, Mimar Sinan, s.41)

Önümüze getirilen işin ciddiyetten uzak bir hayal gücünün örünü olduğu muhakkak. 30 bin kişinin ibadet edebileceği böyle devasa bir cami projesinin ("devasa" olması da ayrı bir mesele) 10 yıl kadar önce mimarlık diplomalarını alan (ve bugüne kadarki mesleki hayatlarının bir bölümünü de "belediye"de geçiren), mesleki müktesebatları hakkında hiçbir bilgimiz olmayan iki genç mimara havale edilmesinin onaylanabilicek bir yönü olmadığı apaçık.

Oysa ülkede epeyce bir zamandır, (Nevzat Sayın"ın bir konuşmasında belirttiği gibi) cami mimarisine "mesafeli" duran mimarların konuyu artık son derece ciddiyetle tartıştığı ve ortaya önemli uygulamalar koyduğu bir noktaya ulaşmış durumdayız. İstanbul Bilgi Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dekanı İhsan Bilgin"in konuya ilişkin yazıları cami projesi çizimine niyetlenenlerin önünde çözülmesi gereken ne derece devasa sorunlar olduğunu çok güzel açıklıyor. Bakın mesela Bilgin"in Nevzat Sayın"ın Malatya için yaptığı cami projesine ilişkin sözlerine: "(bu) cami projesi geleneğe analitik bakabilmenin nasıl kopyaya değil, tam tersine ehil ellerin yaratıcılığına ve yeniliğine meyil tutabileceğinin kanıtı. Yaratıcılık hâlesinin kaf dağının ardındaki ulaşılmaz olduğu zannedilen yerinden kalkıp civarımıza çağrılmasının somut ve canlı bir örneği olmak bakımından tam bu sırada büyük değer taşır."

Bilgin"in yazılarından birkaç satır daha: "Kısaca, önce şu merkezi kubbe takıntısından kurtulmak, sonra da yerine ille benzer yeni katı formlar (piramit vs.) koymak yerine Can ve Behruz Çirici&lerin Meclis camisinde yaptıkları ve Ağa Han ödüllü camileri türünden ışık gi.i akışkan unsurları mimari tasarım parametresine çevirebilecek yaratıcı hamleler gerekmektedir."

Ayrıca –uzmanlardan görüş alınması bir yana- şehirlilere sormadan, onların görüşü-düşüncesi alınmadan bir şehrin (İstanbul) en yüksek tepesine devasa ölçülerde bir cami inşasına karar verebilmek hakkını kimden alıyor söz konusu "dernek" ya da TOKİ? Bu şehir şehirlilere danışılmadan bir takım kuruluşların "hayallerini gerçekleştirdiği" bir alan değil herhalde…

Önerim, henüz proje aşamasında olan bu ciddiyetten uzak işin üzerine gerektiği biçimde eğilinmesidir.