"Çocuksu" kutlamalar (tekrar)

Dün İstanbul''da hava kapalı ve yağışlıydı. Dolayısıyla ben de günün büyük bölümünü evde geçirdim. Arada bir televizyon ve internete göz atmayı ihmal etmeyerek; bakalım bayram kutlamaları nasıl geçiyordu.

Gazeteleri de gözden geçirdim tabii ki... Gazeteler her bayramda olduğu gibi yine kutlama ilanlarıyla doluydu. Pek çok şirket bu yılki kutlamayı da bir biçimde kendi işkolu ve faaliyetine uyarlamayı becermişti. Bunların içinden bu yıl ilgimi en fazla "Petrol Ofisi"nin ilanı-reklamı çekti. Evinize bir gazete giriyorsa muhakkak siz de görmüşsünüzdür ama ben yine de bu harika şeyi aktaracağım:

Bir tam sayfanın ortasında haki komando kumaşıyla giydirilmiş bir akaryakıt pompası ve hemen yanında şu özlü sözler:

"Biz Cumhuriyet''in Petrol Ofisi''yiz. Cumhuriyetimizi koruyanların akaryakıtını biz temin ederiz. Cumhuriyetimizin her köşesine de akaryakıtı biz götürürüz. İlelebet değişmez bu gerçeğimiz. Nice yıllara Cumhuriyetimiz..."

İyi güzel, bayramınız kutlu olsun da, sözü edilen "gerçek" niçin "ilelebet değişmez" imiş, orasını anlayamadım doğrusu...

Bazı ülkeler vardır, oralarda resmi ve yarı resmi söylem hiç değişmez. Türkiye işte böyle bir ülke. Durum böyle olunca, "Bir gün gecikmeyle de olsa bir bayram yazısı da ben yazayım" diye klavyenin başına geçmeme rağmen sözünü ettiğim bu cansıkıcı "tekrar" karşısında bugün için en iyi seçimin geçen yılın 29 Ekim''inde yayımladığım yazıyı tekrar yayımlamak olduğuna karar verdim.

Madem her şey "tekrar"dan ibaret, o halde yazımız da bunun dışında kalmasın... Sabredip okuyacak olursanız, siz de göreceksiniz ki, bu ülkede pek çok şey gibi "cumhuriyet" de bir "tekrar"dan ibaret...

Okul müdürünün gücü alışılmışın dışında yükseltilmiş ses sisteminden yükselen "RAHATT!... HAZIROLLL!" komutunu duyunca tamam dedik, hemen bitişiğimizde bulunan lisede Cumhuriyet Bayramı kutlama töreni başlıyordu... Bir "hazırol-rahat" ancak bu kadar ciddi çekilebilirdi.... Sonra hepimizin tanıdığı "müsamere" başladı. Çocukları bu derece "acıklı-dokunaklı" konuşturmanın "bayram"la ilişkisini de kuramadık doğrusu. Kutlama için mi bir araya gelinmişti, yoksa "toplu bir arınma" töreni mi söz konusuydu, karar vermek zordu bayağı.

İşin özüne ilişkin olarak hiçbir şey değişmemiş... 40 yıl öncesinin "kutlamalar"ıyla bugünkülerin arasında fark yok değil; ama bu farkın tamamı ses teknolojisinin zaman içinde geçirdiği evrimden kaynaklanıyor. Tören alanını göremediğim için tam anlayamadım. Ama bana öyle geliyor ki, gelişen teknoloji sayesinde artık okullara filan dağıtımı yapılan bir takım "paket kutlama programları" da mevcut herhalde. Öyle olmalı, çünkü bayram dolayısıyla "ekolu" bir mikrofondan etrafa yayılan şiiri (yine çok dokunaklı) seslendiren kişi "Devlet Tiyatrosu" formasyonu almış bir seslendirmeciyi çok hatırlatıyordu.

Törene "çocuksu" bir havanın hâkim olduğu muhakkaktı. "Çocuksu" demem yanlış anlaşılmasın; neş''eyi, kahkahayı, saflığı barındıran hakiki çocuksuluktan söz etmiyorum. Törene hâkim "çocuksu" hava başka bir şey; soğuk, asık suratlı, samimiyetsiz bir şey...

Çok iddialı konuşmayayım ama bana göre, sırf "kutlamaları"ndan kalkarak bir hüküm verilecek olursa, cumhuriyetimizin iyi durumda olduğunu ileri sürebilmek imkansız görünüyor. Kutlamaların konusu başka bir şey gibi sanki...

Bir kere unutmamak gerekir ki cumhuriyet -"çocuk sevgisi" malumsa da- "çocuksu havayı" değil yetişkinliği sever ve ister. "Akıl"a bayılır, içi boş, gereksiz dokunaklı sözleri sevmez, "klişesiz" yapamasa da sadece bununla idare edemeyeceğini iyi bilir...

Hemen her yıl olduğu gibi bu bayram gününde de ilk işlerimden birisi gazetelerde yer alan reklamlara sokulan kutlama mesajlarına göz atmak oldu. Bu çerçevede yıllar önce SARAR adlı giyim firmasının gazetelerde bir tam sayfa yer alan "1923 ruhu yeniden moda olsa..." şeklindeki reklamı –bana göre- bu işin en iyi ürünüydü. Bu yıl da fena sayılmazdı. Mesela şunlar: "Sesimizi yer, gök, su dinlesin! TELSİM" / "Övünüyoruz, Çalışıyoruz, Güveniyoruz... Anadolu Sigorta" / "Cumhuriyetimizin her köşesine enerji götürdüğümüz için mutluyuz, gururluyuz. Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun. Petrol Ofisi"

Ama ben bu yıl en çok şu cumhuriyet reklamını tuttum: "TÜRKÜM DOĞRUYUM ÇALIŞKANIM / Migros"

"Cumhuriyet yetişkinliği sever" derken aklımda biraz da bu reklamlar vardı. Şu hale bakın: Doğrudan yurttaşlık ve yurttaşlarla ilgili bir mesele (yani "cumhuriyet") bu ülkede sıkı bir dönüşüm geçirmiş ve petrol şirketleri ya da alışveriş merkezleriyle arkadaşlık-yoldaşlık peydah etmiş...

"Reklamlar"dan sonra belki ağır kaçacak ama şu hususu da kısaca hatırlatmak isterim: Bu yılın hemen bütün resmi kutlama mesajlarında da karşımıza çıktığı gibi, Atatürk''ten sürekli "Ulu Önder" diye söz etmekten hiç değilse cumhuriyet bayramlarında vazgeçilmesi gerekir. Bu sıfat cumhuriyetçilerin kabul edebileceği bir sıfat değildir. Cumhuriyetçiler birbirlerine eşitlik ve yoldaşlık bağıyla bağlıdırlar. Kutlanan cumhuriyet "monarşik cumhuriyet" (ya da daha kötüsü "mutlakiyetçi cumhuriyet") değilse, totaliter sistemlerin icadı olan ve demokratik bir cumhuriyete hiç yakışmayan bu sıfatı resmi dilimizden bir an önce çıkarmamız gerekir.