Düşünerek konuşmak

Bir köşe yazarının (İsmet Berkan, Hürriyet''in dünkü sayısı) son günlerin gündemine ilişkin şu yorumu hoşuma gitti:

"Size bir soru daha: Bundan on gün önce biri gelip size ''Türkiye''nin en önemli ve tartışılması gereken ilk 500 sorununu sayın'' dese; / a. Acaba alt alta yazacak 500 sorun bulabilir miydiniz? b. Acaba kafa patlata patlata yaptığınız sıralamada kürtaj meselesi yer alır mıydı? / Bundan on gün önce, belki Başbakan Recep Tayyip Erdoğan dahil kimsenin aklının kenarında bile olmayan bir konuydu bu."

Doğru bir gözlem bu doğrusu...

Kimi çevrelerce "Amaç gündem değiştirmek" şeklinde bir teşhis konulmasına rağmen bana göre de kesinliğinden emin olunan bu teşhis doğru değil. Nedeni basit: Çünkü Türkiye gündemi değişmeyen bir ülkedir!

Neyse konu-sorun artık gündemin merkezine yerleşmiş bulunuyor. Oysa –geçen gün de değindiğim gibi- "kürtaj" çaresizliğin bir sonucudur ve doğum kontrol yöntemlerinin ("ertesi gün hapı" bile var artık!) gelişmesi, çeşitlenmesi ve yaygınlaşması sonucunda kendiliğinden zaten ortadan kalkacak bir yöntemdir... Yani hakkında –bir zamanlar olduğu gibi- "büyük tartışmalar" yaşanan bir konu olmaktan çıkmıştır. Söylediğim gibi tabii ki sağlık hizmetlerinin gelişmesi ve doğum kontrolüne ilişkin hizmetin isteyen herkes tarafından kolaylıkla ulaşılabilir bir hale gelmesi şartı ile. Konu tabii ki bugün de farklı (dinsel ya da "laik" temelde olması fark etmez) ahlak anlayışları çerçevesinde tartışılabilir; ancak bu tartışma da –örneklerini gördüğümüz gibi- "eski zamanlar"a ilişkin olacaktır. Elimde istatistiksel bilgiler olmasa da, eskinin büyük ahlaki-toplumsal-politik konularından biri olan "kürtaj"a ilişkin sayıların günümüzün sözünü ettiğim yöntemleri sayesinde çok büyük bir hızla azaldığını iddia edebilirim.

Ülkenin bazı yönleri ile eleştirsem de (özellikle de hekimlerin meslek kuruluşlarıyla ilişkileri açısından) başarılı bulduğum ve hatta Ak Parti''nin %50''lik skora ulaşmasında çok önemli bir katkısı bulunduğunu düşündüğüm Sağlık Bakanı''nın da konuyu bu açıdan değerlendirmesini beklerdim. Yani: Doğum kontrol yöntemlerinin ülke sathında isteyen herkes tarafından kolayca ulaşılabilir hale getirilmesi ve böylece apaçık olarak çaresizliğin eseri olan "kürtaj"ın pratik olarak gündemden düşmesi...

Fakat sonuç böyle olmadı. TBMM İnsan Hakları Komisyonu Başkanı gibi Sağlık Bakanı da merkeze (çaresizliğin eseri olan) "kürtaj"ı yerleştirmekle kalmayıp, cinsel tecavüzlerin sonucu olan gebeliklerde de bu yöntemin uygulanmasını doğru bulmadığını açıkladı. TBMM İnsan Hakları Komisyonu Başkanı, -Sağlık Bakanı''nın "Devlet onları yalnız bırakmaz" şeklindeki açıklamasından cesaret alarak olacak- - "Tecavüze uğrayan kadın hamile kalırsa da kürtaja karşı mısınız?" sorusunu bakın nasıl cevaplıyor:

"Bosna''da kadınlar tecavüze uğradı ama doğurdular. Anne karnında hepsi öldürülseydi o tecavüzcülerin yaptığından çok daha büyük bir dram, suç ortaya çıkacaktı. O çocukların bir parçası da annenindir, o çocuklar masumdur. Bizde ''Babanın suçu çocuğa geçmez'' diye bir anlayış var. Elbette yan etkiler ortaya çıkacaktır. Anne psikolojisinin bozulması, toplumda rahatsızlıklar vs. Bunları gidermek ise toplumun görevidir."

"Düşünerek konuşmak" dememin nedeni bu. Komisyon Başkanı bir "erkek", tecavüz kurbanı olan Bosnalı kadınların psikolojisini anlatıyor bize... Gebe bir kadının taşıdığı bebeğiyle ilişkisi nasıldır; fizyolojik değişime eşlik eden ruh hali nasıl bir şeydir; bebeğiyle ilişkisi ne durumdadır... Komisyon Başkanı "erkek" bütün bu konulara vakıf maşallah... Peki ya Bosna''da sayıları en az 20 bin olan tecavüze uğramış kadınlar doğurdukları bebekleriyle nasıl ilişkiler yaşadılar ve yaşıyorlar... İçlerinden kaçı doğurdukları çocuklara sahip çıktı, kaçı devletin yetimhanelerine terk etti...

Demek istediğim şu ki, bu konu öyle başka "insan hakları" meselelerine benzemez... Uzatılan mikrofona "erkekçe" konuşmadan önce uzun uzun düşünmek gerekir, konuya hakkı olan ciddiyetle yaklaşmak gerekir. Bunun çok zor bir konu olduğunu anlayabilmek için Bosna''ya gitmek de gerekmez. Bu konu Türkiye''de de birçok toplantıda konuşuldu, tartışıldı. Demek ki önce düşünmek; konuşmaya başlamadan önce gerektiği gibi düşünmek...

Sizin de dikkatinizi çekmiştir, "kürtaj" konusunda söz alanların hiçbir dini (İslami) atıflarda bulunmadı. İyi bir seçimdi bu, çünkü aksi takdirde "gündem"i hangi tartışmanın işgal edeceğini tahmin etmek zor değil hiçbirimiz için. Ancak önceki gün Diyanet İşleri Başkanlığı''nın da biraz gecikmiş olarak konuyu sahiplenmeye başladığını gözledim. Konunun dini açıdan tartışılması hiç şüphesiz tamamen meşru bir seçim. Hatta "O açıdan tartışılmayacak da nasıl tartışacak?" diye bile sorulabilir. Ancak bu tartışmanın Diyanet İşleri Başkanlığı''nın otoritesine terk edilmesi sakıncalıdır. Bu kurumun, tek görev ve yetkisinin konusuna ilişkin hizmeti götürmekten ibaret olmasından –yani Katolik dünyasının Vatikan''ı gibi bir otorite olmaması- dolayı "toplum" ve "siyaset" arasında cereyan eden bu tartışmadan uzak durması gerekir. Ama tartışmaya girmeyi illâki arzu ediyor ise, "Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları" arasında yer alan "Fetvalar" (1995) başlıklı kitaptan şu fetvayı kuruma hatırlatmak hiç de fena olmaz sanıyorum:

"Ancak söz konusu olaya, İslam''ın izzeti ve İslam topluluğunun bu bölgede (Bosna''dan söz edildiği anlaşılıyordur) varlığını devam ettirmesi veya yok olması açısından da bakılması gerekmektedir. Olayı bu yönü ile değerlendiren kurulumuz, annenin hayatını ve sağlığını tehlikeye sokmamak şartıyla, zorla tecavüz sonucu gebe bırakılan Müslüman kadın ve kızların, kendi iradelerine bağlı olarak ilaç veya tıbbî müdahale ile rahimlerinin tahliyesine cevaz verilebileceği kanaatine varılmıştır."

Bu fetvanın -"zorla tecavüz", "kadın ve kızların" gibi bayağı problemli yönleri bir yana- "kürtaj"a cevaz verirken öne çıkardığı gerekçeler de çok düşündürücü doğrusu... Yanılıyor muyum? Fetvanın merkezinde "kadın" mı bulunuyor, yoksa bazı "bölgeler"deki sarsılan dengeler mi?

(Bu fetvayı genç bir akademisyenin (Abdulahat Ucatlı) İstanbul Üniversitesi''nde savunduğu "İslam Hukukunda Cenine Müdahalenin Hükmü" başlıklı özellikle benim gibi konunun yabancısı olanları çok bilgilendiren yüksek lisans tezinden aktardığımı da belirtmek isterim.)